ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

бэргэһэ

аат тыл

Нууччалыы шапка

English hat, cap

Ис хоһооно · 4

1 аат тыл #

Киһи төбөтүгэр (үксүгэр тымныыттан, күн уотуттан о. д. а. харыстанан) кэтэр таҥаһа (араас быһыылаах буолар, араас матырыйаалтан тигиллэр)

Нууччалыы Шапка (головной убор)

  • Куобах бэргэһэ. Тугут бэргэһэ. Саһыл бэргэһэ.
  • Силип Лааһарап бэйэтинэн уһун таба саҕынньаҕы сайбаччы кэтэн, эргэрбит бэдэр бэргэһэни кыҥначчы уурунан баран, үрдүттэн өҥөйөн турар эбит.
    Амма Аччыгыйа
  • Өксүү букатын кыра эрдэҕиттэн истээх таҥаһы тигэргэ үөрүйэх буолан, итии сэлиэччик, үтүлүк, бэргэһэ тигиитин сатыыр ахан дьыалата буолан биэрбитэ
    Н. Заболоцкай

2 аат тыл #

Эр-ойох буолбуту бигэргэтэр христианскай итэҕэл туома (мэнньиэһи кэтэрдии)

Нууччалыы Обряд венчания

  • Аны бэргэһэлээх сокуоннай эрдээхпин.
    А. Софронов
  • Киһи бэргэһэлээх ойоҕо буолан бараҥҥын, туора киһини көрдөҕүҥ аайы ытыы-соҥуу сылдьыаҥ дуо?
    Амма Аччыгыйа

3 этии #

Нууччалыы Шапка его (черта) была открыта - так говорили раньше в виде предостережения, когда кто-л. высказывался вслух против суеверных предрассудков

  • Бэргэһэтэ аһаҕас этэ эргэр. - итэҕэли утары улаханнык этимэ: абааһы кулгааҕа чуор, бэргэһэтин кулгааҕа бааллыбатах (аһаҕас) киһи курдук истэр Тиис бэргэһэтэ буол (оҥоһун) - мэлдьи, тохтобула суох мөҕүлүн, үөҕүлүн, хомурулун (киһи туһунан); сиэ, сиэн кэбис (адьырҕа кыыл, абааһы туһунан). Θ Постоянно ругать, бранить, порицать кого-л. Биэс тииһим бэргэһэтэ буолар биэбэйиктэрим оҕото биирдэ охсору, биирдэ тэбэри тулуйбат буолан баран тумустара туустаах.
    П. Ойуунускай
  • [Кыыллар] арсыын усталаах адьырҕа аһыытын бэргэһэтэ буоллахпыт диэннэр, балай да буоллар утарылаһан өлөөрүлэр ырдьыгынаһа түһээхтииллэр.
    Д. Апросимов
  • Бэйэтин даҕаны [Харытыананы] ким сүрэҕэлдьээбэтэх эрэ бука барылара атах тэпсиитэ, илии соттуута, тыл-тиис бэргэһэтэ оҥостоллоро. П. Ойуунускай

4 этии #

Нууччалыы Ухо, уши (зимней шапки)

  • Бэргэһэ кулгааҕа (сыҥааҕа) - кыһыҥҥы бэргэһэ ойоҕосторуттан аллара түһэр кулгааҕы, иэдэстэри, сыҥааҕы сабарга аналлаах өттүлэрэ Настя кырса тыһа бэргэһэтин кулгааҕын сэгэтэн иһиллээн көрөр.
    Н. Якутскай
  • Бэргэһэ харын - сылгы ханнын салаата. Θ Часть желудка. Сүөһүлэрин бэргэһэ ханнын быһан ыллылар. Дьабака бэргэһэ - чанчыгын сиигэ уонна оҥуута суох үргүлдьү түһэр кулгаахтаах, үөһээ өттүгэр чопчуурдаах, истэри-тастары тириинэн тигиллэр дьахтар былыргы бэргэһэтэ. Θ Старинная якутская женская меховая (изнутри и снаружи) шапка с высоким верхом из сукна или другого хорошего материала. Умайар кылааннаах уу буобурата Үрдүк нуоҕай дьабака бэргэһэтин Үстэ сүгүрүйбүтүнэн кэлэн Иннигэр аҕалан иҥиһэхтии ууран кэбистэ.
    П. Ойуунускай
  • Дьаагарбах такайбыт, Эриэккэс илии тикпит Хаҥ дьабака бэргэһэ Ханыыланан бүппүтэ үһү, Доҕоттоор!...
    С. Зверев
Өссө холобурдар (4)
  • Дьорбуоҥка (дьормуолка) бэргэһэ - силииндирдии быһыылаах таҥаһынан бүрүллүбүт түүлээх бэргэһэ. Θ Ермолка. Хара саһыл тыһа оройдоох, уу буобурата тулалаах эр киһи дьорбуоҥка бэргэһэтэ баарын ылан, Дэлиһиэй кэтэн көрдө.
    Эрилик Эристиин
  • Чомпой бэргэһэ - үргүлдьү барар кулгаахтаах халпаакка маарынныыр хороҕор оройдоох кыһыҥҥы бэргэһэ. Θ Высокая зимняя шапка, похожая на чепец с высокой макушкой и с наушниками. Чомпой бэргэһэлээх, атах сыгынньах эмээхсин биһиктээх оҕону биэбэйдии барда.
    Н. Неустроев
  • Уулаах Уйбаан илдьирийбит эргэ ырбаахытын, дьирим курунан ыга тардыммыт, оройунан тобуллубут чомпой бэргэһэни сүүһүн диэки умса ууруммут.
    Эрилик Эристиин
  • [От тиэйээччи] чомпой бэргэһэтин тууна бааммыт, суккун соннооҕун бүүрэ курдаммыт

«Б» буукуба