ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

дьыала

аат тыл

Нууччалыы дело; тема

English matter, topic (of discussion, cf.

Ис хоһооно · 11

1 аат тыл #

Нууччалыы дело; тема

English matter, topic (of discussion, cf. Latin res)

  • дьыалата суох
    ничего, не беда, не переживайno matter, no worries, take it easy, hakuna matata

2 аат тыл #

Ханнык эмэ тэрилтэ эбэтэр биирдиилээн да киһи араас докумуоннардаах паапкалара биитэр докумуоннар хомуллан ууруллубуттара

Нууччалыы Собрание документов, относящихся к какому-л. учреждению, организации или отдельному факту или лицу

  • Кини, үөрэхтээх курдук, хантан эрэ хасыһан, былыргы туос биэдэмэс саҕанааҕы дьыаланы булан ылбыта.
    Күннүк Уурастыырап
  • Куруһуок мунньаҕын боротокуолун үксүн кини суруйара итиэннэ дьыалатын бүтүннүү тутара, харайара
    В. Протодьяконов
  • Буруйдааһыны чуолкайдыырга, быһаарарга наадалаах докумуон эбэтэр докумуоннар. Θ Документ или документы для официального рассмотрения и решения какого-л. серьезного проступка. Биир били дьыалаларын оҥорон биэрбит эдэр суруксуппут үп-үчүгэйдик кинилэр [Балбааралаах] диэки көрөн кэбиһэ-кэбиһэ: "Эһиги баттанан бачча дойдуга кэлэ сылдьар дьону аанньа ахтан дьыалаларын көрбөккүт", – диэн мөккүһэ сатаабытын кулубалар саба саҥаран кээстэрэ.
    Эрилик Эристиин
Өссө холобурдар (1)
  • Макаар бэрэссэдээтэл буолла. Сиидэрэптэр, Малыыкааннар дьыалалара сэлиэдэбэтэлгэ атаарылынна
    Күндэ

3 аат тыл #

Уопсастыбаҕа, киһиэхэ туһалаах үлэ-хамнас, дьарык

Нууччалыы Полезный труд, работа, деятельность

  • Тыл дьыалаттан арахсыбат (өс ном.). Тылыгар толорор, дьыалатыгар олорор (өс ном.). Биригэдьиир Слепцов холкуостаахтар ааттарыттан хомсомуол райкомугар үтүө дьыаланы тэрийбитин иһин, махталын биллэрдэ
    В. Яковлев

4 аат тыл #

Холуобунай буруй, буруйу оҥорон суукка түбэһии; буруйдааһын, үҥсүү

Нууччалыы Уголовное дело, проступок, преступление; обвинение, жалобы

  • Сарсыныгар борогууллаата, цензурнайа суох тылынан үөхтэ, кырбыы сыста диэн миэхэ дьыала тэрийэллэр. Софр. Данилов. Оттон Коган-Бернштейн диэн сыылынай ол Неустроевы кытта Петербург университетыгар бииргэ үөрэнэ сылдьан биир дьыалаҕа түбэспиттээхтэрин улаханнык долгуйан туран ахтыбыт.
    П. Филиппов
  • Гражданскай уонна холуобунай дьыалалары бары сууттарга көрүү коллегиальнайдык, маҥнайгы сүһүөх сууттарга народнай сэтээтэллэр кыттыыларынан олоххо киллэриллэр.
    САССР К

5 аат тыл #

Быһаарыллыахтаах балаһыанньа, боппуруос

Нууччалыы Положение, требующее разрешения, проблема

  • Директор Федор Васильевич, кырдьыга, үөрэх дьыалатыгар соччо орооспот, завхоз үлэтин эрэ толорор быһыылаах. Софр. Данилов. Ол икки ардыгар остуорас оҕонньор, дьыаланы быһаартарбыт киһи быһыытынан, астынан, хаптаһынын кыбыммытынан, тугу эрэ ботугуруу-ботугуруу, туора хаампытынан барда.
    Амма Аччыгыйа
  • – Дабаай, дьыала сүнньүнэн кэпсэтиэх. Туох нааданый эһиэхэ биһигиттэн?
    В. Яковлев
  • Ким-туох эмэ туруга, балаһыанньата. Θ Положение, вещей, обстоятельство, ситуация. Сибииргэ Колчак дьыалата мөлтөөн эрэрин туһунан үһүйээннэр саха улуустарыгар иһиллитэлиир этилэр.
    Амма Аччыгыйа
Өссө холобурдар (1)
  • Баайдар манна эрэ чуолкайдык бэйэлэрин дьыалалара куһаҕан буолбутун билиммиттэрэ
    Эрилик Эристиин

6 аат тыл #

Сабыытыйа, түбэлтэ, түгэн

Нууччалыы Событие, происшествие, случай. – Дьэ, дьыалалар этилэр дии, – диэтэ кини уонна, сапсыйан кэбиһээт, таҥнаары, антах диэки эргилиннэ

  • Ол [киэһэ кыргыттарга ыалдьыттыылларын] туһунан Миша билэн кэлэн, улахан кистэлэҥнээх дьыаланы этэрдии Сережаны көрүдүөргэ ыҥыран таһааран сибигинэйэн эппитэ.
    Н. Лугинов
  • Эн ийэлээх аҕаҕын кытары бурастыҥ, мин ойохпун кытары бурастым... Дьэ дьыалалар
    Күндэ

7 аат тыл #

Идэ, билии-көрүү

Нууччалыы Специальность, профессия, область знаний и навыков

  • Өксүү букатын кыра эрдэҕиттэн истээх таҥаһы тигэргэ үөрүйэх буолан, итии сэлиэччик, бэргэһэ тигиитин сатыыр ахан дьыалата буолан биэрбитэ.
    Н. Заболоцкай
  • [Петя:] Мин эмиэ эн курдук толкуйдуур этим, холкуоска тахсан тугу үлэлиэмий диэн. Ол иһин тыраахтар уонна аптамабыыл дьыалатын үөрэттим.
    С. Ефремов
  • Саха уола куһаҕан сааһыт дуо? Саха уола сэрии дьыалатын куһаҕаннык билэр дуо? Суох!
    Т. Сметанин

8 аат тыл #

Кыһалҕа; сорук, наадыйыы

Нууччалыы Нужда, надобность

  • Оттон дьиҥ дьыалата тирээтэҕинэ, учуутал учууталын хаһан да түһэн биэрбэт. Софр. Данилов. Бу эйигин, уолум курдук саныыр киһибин, көрөн астынным. Биир дьыалам онон бүтэр.
    С. Ефремов
  • Табаарыс, мин бэрт улахан тиэтэл дьыалаҕа муҥ түргэнинэн иһэр киһибин.
    Күндэ
  • Чэ, баҕар, эн бэйэҥ оҕолоргун букатын да үөрэттэримэ. Ол мин дьыалам буолбатах
    С. Ефремов
Өссө холобурдар (3)
  • Тустаах эрэ киһи быһаарар суола. Θ Обстоятельство, разрешаемое только заинтересованным лицом. Эрдии-ойохтуу дьон дьыалатыгар, туора киһи, мин кыбытта сылдьарым сатаныа дуо?
    А. Софронов
  • Төрөппүт оҕобун кытта хайдах баҕарар кэпсэтэрим мин дьыалам.
    С. Ефремов
  • Мин, баҕар, олох да [эргэ] барыам суоҕа. "Тоҕо?" диэн, ол -- мин дьыалам
    М. Доҕордуурап

9 аат тыл #

Биир туспа кимиэхэ эмэ ураты суолталаах туох эмэ, көстүү (хол., кини үлүһүйэр дьарыга)

Нууччалыы Какое-л. знаменательное явление, событие (или интересное занятие), имеющее особое значение для кого-л

  • Кырдьыы диэн ынырык дьыала ээ. Кэлиэ турдаҕа. Туруо дуо, ханна эрэ ыраах истэҕэ. Онтон төһө да эдэримсийэн куоппаккын.
    Н. Лугинов
  • Кини уһулуччу ис сүрэҕиттэн таптаабыт дьыалата булт. Ол туһугар кини дьоҕурун, бэл, хотугу булчуттар бэйэлэрэ билинэллэр
    Н. Заболоцкай
  • Көстүү. Θ Явление, факт. Биһиэхэ, үлэ-чиэс, хайҕал уонна дьоруойдааһын дьыалата буолбут дойдутугар, сүүһүнэн араас идэлэр бааллар. Софр. Данилов. Билигин тыаҕа тахсар, кырдьык, муодунай дьыала буолан турар
    С. Ефремов

10 этии #

Нууччалыы Понести ответственность за содеянное, проступок, преступление; быть обвиненным в чем-л

Этиилэр

Дьыалаҕа түбэстэ (иҥиннэ, тигистэ)

буруйу оҥорон, сууттанар буолла, эппиэккэ тардылынна, сууттанан хаайылынна Кыра, тулаайах оҕо, мэник буолан, бассабыык дьыалатыгар иҥнэн, хааллыбыт.

  • Сыҕарымыҥ уоруу дьыалатыгар түбэһэн, сылын боруостаан баран, быйыл саас бар дьонугар эргиллэн кэлэн, холкуоска киирбитэ.
    М. Доҕордуурап
  • Кырдьыктаах, сөптөөх суолга киһи дьыалаҕа иҥнибэт.
    А. Федоров

Дьыалаҕа уурбат

улахан буолбатах дии санаан бөрүкү кыһаммат, ситэ сыаналаабат, аанньа ахтыбат.

Не обращать должного внимания, не придавать значения, не считать серьезным делом.

  • Атаҕын өлөрбүтүн маҥнай дьыалаҕа уурбатаҕа. Сэмэлэммитин төрүт да дьыалаҕа уурбат киһи буолла.

Дьыалата табылынна

санаабытын ситтэ, үчүгэй буолла.

Достичь желаемого, оказаться на высоте, в хорошем положении.

  • Өндөрөй оҕонньордоох дьыалалара табыллан, арыыйда сэргэхсийэн олороллор.
    П. Ойуунускай
  • Бэйэм да киирэн биэрэн иһээхтиибин. Дьэ, ити дьыалата табыллыбатаҕын Ваняҕа мин тоҕо эттим? Онон киниэхэ тугу туһалаатым?
    Амма Аччыгыйа
Өссө холобурдар (1)
  • Үчүгэйдик бардахтарына сарсын киэһэ тиийэллэр. Оччоҕо дьыала табыллыа этэ.
    С. Ефремов

Дьыалата хаахтыйбыт

балаһыанньата куһаҕан буолбут, мөлтөөбүт, табыллыбатах.

Плохи дела (серьезное ухудшение состояния дела).

  • Ваня кулгааҕар кэлэн дьыала хаахтыйбытын туһунан сибигинэйбиппэр, махтаныан билиминэ, кыыһыран кэбиһээхтээтэ.
    Амма Аччыгыйа
  • Эн биһигини булбатаҕыҥ буоллар, биһиги дьыалабыт хаахтыйыа эбит.
    Н. Якутскай
Өссө холобурдар (1)
  • Сэбиэскэй былаас буолбутун кэннэ ити курдук бырыһыаннааһын дьыалата хаахтыйан турар – бырыһыанньыттар холуобунай сокуон быһыытынан буруйданар буолбуттара. А. Бэрияк

11 этии #

Нууччалыы Лицо, ведущее канцелярские дела учреждения; делопроизводитель

Этиилэр

Дьыала бэрийээччи

тэрилтэ кэнсэлээрийэтин дьыалатын, докумуоннарын көрөр, дьаһайар киһи Кини хомсомуол күбүөрүнэтээҕи бүрүөтүгэр дьыала бэрийээччинэн киирбитэ.

  • ПНИ ОСОТ. Дьыала бэрийээччи хоһун аанын нөҥүө бэчээттиир массыыналар тобугурас бүтэй тыастара иһиллэр. Н. Островскай (тылб.)

«ДЬ» буукуба