Перевод с якутского
сүмэ
аат тыл
Нууччалыы жидкость, сок, содержащийся в клетках, тканях растений
Ис хоһооно · 4
1 аат тыл #
Үүнээйи ордук амтаннаах, иҥэмтэлээх симэһинэ
Нууччалыы Жидкость, сок, содержащийся в клетках, тканях растений
Утаҕы ханнардын диэн Хоһооммор иҥэрэбин Хатыҥ уутун, буспут дьэдьэн, Сугун аалай сүмэтин. И. Гоголев Кырдьыга, ити бэйэтин ходуһатын от сүмэтэ наһаа хата илигинэ, арыый кэмигэр соҕус оттоон ылаары Силип ыксыыр. Күннүк Уурастыырап Сиилэстэнэр үүнээйилэр сүмэлэрэ бэрт кыратык икки-үс бырыһыан курдук эрэ тохтор ПВА ССССБ
Өссө холобурдар (1)
Үүнээйи сибэккитигэр баар ураты минньигэс симэһин. Θ Сладкий сок, нектар цветочный. Лыахтар сибэкки сүмэтинэн (нектарынан) аһылыктаналлар. ББЕ З. Ыҥырыа бэрт түргэнник минньигэс сүмэ – нектар хаппахчылана сытар сирин – хоруона түгэҕин диэки талаһар. КВА Б
2 аат тыл #
Туох эмэ саамай ордуга, уратыта, кэрэхсэнэр өттө
Нууччалыы Самая ценная, привлекательная сторона чего-л
Саха тыла! Саха омук тылын сүмэтэ – Кулаковскай, Ойуунускай тыллара. Далан Платон Алексеевич бэйэтэ кыра оҕо эрдэҕиттэн норуот айымньытын дириҥ далайыгар бигэнэн үөскээбитэ, этэргэ дылы, бу айымньы саамай чулуу сүмэлэринэн утахтаммыта. Н. Заболоцкай Манчаары ырыалара норуот баай ийэ тылын сүмэтинэн айыллыбыттар. Олус этигэн, хомоҕой тылынан. Г. Попов
Өссө холобурдар (1)
Тэҥн. симэһин
3 этии #
Нууччалыы Чистое, светлое лицо, подобное по цвету костному мозгу (о женщине, которая используя свою привлекательность соблазняет мужчин). [Кулун Куллустуур – удаҕан дьахтарга:] Буо, буо!
Этиилэр
Сүмэтин обор (эмп)
киһи күүһүн, сэниэтин бараа, көлөһүннээ.
соотв. выжать все соки у кого-л.
Эн искэр киэбирэн олорбут Баай аймах, кинээстээх кулуба, Кыра дьон сүмэтин оборбут, Батталлаах дьоннору умнума! Эрилик Эристиин Онно үлэһит күүс сүмэтин Обот баай оборон ылар. Олоҕу айааччы бэйэтэ Онно аччыктыыр-хоргуйар. И. Гоголев
Өссө холобурдар (2)
Эһиэхэ мин иитиллибэтэҕим, Эстибит-быстыбыт сүмэтин эмпэтэҕим. С. Васильев Ср. ДТС йүү ‘сок’, бур. шэмэ ‘нектар’, монг. шим ‘сок, питательность, плодородие’
4 аат тыл #
Ынах эмиийин үүтэ
Нууччалыы Млечные протоки в коровьих сосках
Эмиий сүмэтэ. Ынаҕыҥ эмиийин, үүт кэлэр сүмэтин хам тутан тардарыҥ буолуо, ол иһин иэппэттэр, – диэн баран, Аана иэдэс биэрбитэ. М. Доҕордуурап "Эн ынахтарыҥ сүмэлэрэ чөллөркөйдөр даҕаны", • диэн Кэтириис ордугурҕаата. ХС
Өссө холобурдар (1)
Ср. бур. һүбэ ‘пóра (на коже)’, монг. сүв ‘дырочка, ушко; узкое отверстие, проход, щель’, туркм. сүмелге ‘отверстие’, казах. шүмек ‘носик крана самовара’