Перевод с якутского
баран
частица, туохтуур, кэнники тыл, аат тыл
Нууччалыы израсходоваться, истратиться полностью
English modal particle, expressing negation with a tinge of disapproval, and coming directly after the target word
Ис хоһооно · 14
1 туохтуур #
Туттуллан бүт; бүтэн хаал
Нууччалыы Израсходоваться, истратиться полностью
Ыстыыр ыстыыр да аһыыра биллибэт, хата, тииһэ баранар баар үһү (тааб.: кыраабыл). Саамай улахан эрэй - табах бараммыта. Амма Аччыгыйа Кинилэр аһыыр астара баранан, ыалы кэрийбиттэрэ ый кэриҥэ буолла. И. Гоголев Кыһыны быһа муспут харчыбыт таах-сибиэ соҕуруу таскайданарга баранар Далан
2 туохтуур #
Өлөн-сүтэн бүт, эһин (тыынар тыыннаах туһунан)
Нууччалыы Исчезать, перестать существовать (о живых существах)
Тоҕо, туохтан мамоннар өлөн бараммыттарын учуонайдар үөрэтэллэр. С. Дадаскинов Сэриигэ, өлүүгэ Дьоннорум баранна, Алаһам алдьанна, Уоругум уоттанна.
П. ОйуунускайХахаардалаах эһилиннэ, Куортуктаах кутааланна, Сэксээлэлээх сэймэктэннэ, “Бастааҕынан” ааҕыллыбыт Марайбыттар бараннылар. Саха нар. ыр. II
3 туохтуур #
Ууллан, уостан бүт, мэлий (хол., хаар)
Нууччалыы Исчезать, постепенно убывать, прекращаться; растаять (напр., о снеге)
Барбытын иннигэр бараммат баар үһү. (тааб.: өрүс). Уолчаан хаара баранан, Туллуктуура уурайда, Оҕонньорбут хандаатынан Куобахтыырын хаалларда. Эллэй. Сүөдэр маннык уһун уочаракка туруон саарыыр: “Бачча үгүс киһи хаһан баранан, кини тиийиэй?” Н. Якутскай Кыһыҥҥы тымныыбыт кыйданна, Кыыдаана, буурҕата баранна Күннүк Уурастыырап
4 туохтуур #
Бүтэр уһуктан, ханна эмэ тиийэн муҥурдан (хол., сир-дойду туһунан этэргэ)
Нууччалыы Иметь какой-л. предел, конец (напр., о местности)
Мин эһиги эбитим буоллар күрүөм этэ. Ама биһиги буолбуппут иһин үрэх баһа, тыа-тайҕа бараммыт үһүө.
П. ОйуунускайИлин ии хайа онно тиийэн баранан, бөдүргэй тумул буолан хаалар. А. Софронов Хоту-соҕуруу диэки Курбуу-дьирбии хоннохторун Муҥурдаталаан булаары Бара-кэлэ сатаабыт иһин, Баараҕай куоратым барахсан Баһа-атаҕа бараммат эбит С. Зверев
5 туохтуур #
Ааһан, устан, көҕүрээн ис (хол., кэми этэргэ)
Нууччалыы Постепенно протекать, проходить, уменьшаться (напр., о времени)
Дьэ, кыһыммыт баранна, онон дьон сайылыкка тахсан тиийэн кэллилэр. Биһиги эмиэ таҕыстыбыт. Эрилик Эристиин Алтынньы ыйдааҕы күн баранан, ыйдаҥа сырдыга туналыйа тыган турара. ХС Көһүттэххэ күн бараммат Амма Аччыгыйа
6 туохтуур #
Букатын быстан, эстэн хаал (хол., киһи күүһэ-күдэҕэ)
Нууччалыы Сильно ослабевать, истощаться (напр., физическая сила человека)
Марба сэниэтэ баранан, өйө-санаата туймааран, мас төрдүгэр күөх окко сытан нуурайан барда.
КүндэХас да күн устата кураанахха эрэй бөҕө буолар, сыра-сылба баранар. Күннүк Уурастыырап Кэнники сэниэтэ Букатын эһиннэ. Турар да, аһыыр да Турук-кыах баранна С. Данилов
7 туохтуур #
Туох эмэ дьиэгирииттэн чэгиэн-чэбдик көрүҥҥүн, доруобуйаҕын сүтэр, мөлтөт
Нууччалыы Потерять от какой-л. болезни здоровый вид, здоровье
Кыһыл этинэн көрбүт, ириҥэнэн көрбүт, мээнэнэн өлбөөдүччү көрбүт, халтаһалара бараммыт, хаанынан ытаабыт манна мунньустубут.
П. ОйуунускайКыламана бараммыт кырдьаҕас киһи байбары маҥан хатыҥы имэрийэ турда. М. Доҕордуурап Сүүспүн сабар сүүмэх көҕүл бараммыт Баал Хабырыыс
8 туохтуур #
поэт. Эһин, кыайтар, суох буол (хол., баттабыл)
Нууччалыы Уничтожаться, прекращаться (напр., гнет)
Балтабыт оҕустаҕын аайы, Баттал баранар, күн көрөр. Эллэй. Араас кэпсээн тарҕанар Артыал тугун туһунан: Бас билии диэн баранар, Барыта уопсайданар. Баал Хабырыыс Тоһуйар мэһэйдэр Тоҕойдор, кирбиилэр даҕаны элбэхтэр - Мэлийэ, барана иликтэр Күннүк Уурастыырап
9 туохтуур #
поэт. Бүтэр уһуктан, туохтан эмэ хааччахтанан хаал (хол., санаа)
Нууччалыы Иметь какой-л. предел, какие-л. ограничения (напр., думы)
Хостоотор бараммат сылгы хааһах баар үһү (тааб.: өй). Фантазия даҕаны Баранара ханна барыай: Уолбут салҕан, сылайан, Утуйбута баар буолар. Күннүк Уурастыырап Бары барыта аҕырымнаах, Айар кыайтарбат күн аайы. Баранар эбээт саныыр санаа, Курус, куһаҕан баҕайы! Баал Хабырыыс [Барахсаанап:] Маайыс, эттэххин ньии! Таптал санаата үйэ-саас тухары бараныа суоҕа С. Ефремов
10 этии #
Нууччалыы Безрезультатно умолять, упрашивать кого-л., говорить с ним как горох об стенку
Элэ-была тыла баранна - этэ, өйдөтө сатаан баран, туох да түмүгү ситиспэтэ Уон кылааһы бүтэрбитин кэннэ өссө үөрэнэ барарыгар аҕалаах ийэтэ элэ-была тыллара бараммыт. М. Попов Элэ-была тыл бараммытын кэннэ: “Саатар сэриигэ баран өлбүт соҕотох уолгун бар дьон кэриэстииллэрин хараардыма”,- диэн Лөкүөрүйэ эппитэ. М. Доҕордуурап
11 этии #
Нууччалыы Несметное богатство
Бараммат барҕа баай - бүтэн, эстэн хаалбат баай Үөрэх баар - бараммат баай (өс хоһ.). Сырдык таас бараммат баайдаах, быстыбат быйаҥнаах Саха сиригэр Мирнэй куоракка хостонор. И. Данилов Саха сирэ барахсан! Эн киэҥ-кэтит уорҕаҕар бараммат барҕа баайдааххын, киһи билэ илик кэмэ суох кистэлэҥнэрдээххин. У. Нуолур Мин бараммат барҕа баайдаах унаар киэҥ туундара булчутунабын. “Кыым”. Баранар (уһук) бас - туох эмэ (үксүгэр сир) бүтэр уһуга. Θ Предельная граница чего-л. (обычно конкретной местности, территории). Таас үрэх баранар баһа икки от үрэх буолан арҕаҕын соҕуруу өттүнэн бараллара буолуо.
Күндэ
Өссө холобурдар (10)
Халдьаайы үрдүгэр ыал баранар уһугар элбэх саһааннар кыстаммыт сирдэригэр тиийдилэр. Эрилик Эристиин Ол суолунан тахсан истэххэ, Бодойбо үрэҕин баранар баһыгар, туораттан кыракый үрүйэ киирэн холбоһор. Н. Якутскай Бараннар бараммат -бүтэр бүппэт; бүтэр уһуга суох. Θ Без конца; без конца и без краю. Туундура бараннар бараммат. Н. Габышев Бараннар баран - бүттэр бүтэн ис. Θ Постепенно уменьшаться, убывать; сойти на нет. Күүс-сыра бараннар баранан Көстөкүүн нук түһэр. А. Абаҕыыныскай Ардыгар хахайдыы хааннанар, Ардыгар ньылбыйар... Уонна дьэ бараннар баранар Парфенон кур баайа. С. Данилов Бастар (бастахха) бараммат - төһө да сомсо сатаабыт иһин көҕүрээбитэ көстүбэт, бүтэн хаалбат туох эмэ. Θ Неисчерпаемое, неистощимое, бесконечное. Бастар бараммат барҕа баай, тохтор бараммат торҕо баай (өс. хоһ.). Оттон бу күөллэргэ чыыр бастар бараммат элбэх этэ. С. Курилов Бастахха бараммат баай, уулаатахха уолбат уйгу быйаҥ Лоҥкууда буолла. М. Доҕордуурап Онтон ыла Чурумчуку Уолбат ойбон уйгуланна Бастар бараммат баайданна. Эллэй. Охтон баранар мастаах фольк. - Орто дойдуну ойуулуур халбаҥнаабат эпитет (сиргэ үүнэр барыта охтор, өлөр аналлаах). Θ Средний мир (все то, что растет на земле падает и погибает). Былыргы дьон “уолан бүтэр уулаах, охтон баранар мастаах” дойдуларыгар кыайан аахпатахтарын барытын муҥура суох элбэх дии саныыллара.
Н. ЛугиновУолан баранар уулаах фольк. - Орто дойдуну хоһуйар эпитет (туох барыта бүтэр уһуктаах, оннооҕор акыйаан уолан бүтэр). Θ Постоянный эпитет, художественно описывающий Средний мир (в этом мире все имеет конец, даже океан высыхает). Уолан баранар уулаах, Уостан сүтэр уйгулаах, Муҥ-сор суунаҕалаах Орто дойду, дьаҕыл дойду диэн Оҥоһуллубута эбитэ үһү.
П. ОйуунускайБу уолан баранар уулаах, Охтон баранар мастаах, Ойон тахсар күннээх Орто бороҥ дойду. Саха фольк
12 туохтуур #
эб
Ээ, ону эһиги хаһан өйдүөххүтүн баран. И. Семенов Кэргэн, оҕо-уруу баран общественнай боппуруоска ньуу-ньаа буола сылдьарын төрүт сөбүлээбэт үгэстээхпин. ХС Оҕоҕо баран туох сыаналаах бэлэҕэй? “ ХС
13 туохтуур #
ат, сэниир сыһыаны көрдөрөр
Нууччалыы Выражает неодобряющее, пренебрежительное отношение говорящего
14 туохтуур #
Этэр санааны ылыннарар хабааннаахтык бэлиэтээн, чорботон этиини көрдөрөр
Нууччалыы Выражает убеждение, подчеркивание высказываемой мысли
Социалист баран үлэлиэх тустаах. А. Сыромятникова Ама төннөн иһиэ дуо, бэйэтин пиэрмэтиттэн баран. Софр. Данилов. Кырдьыга баран, кыайыам диэн эрэннэрбэппин
Г. Колесов