Перевод с якутского
быдан
сыһыат, даҕааһын, туохтуур
Нууччалыы давно, давным-давно
Ис хоһооно · 6
1 сыһыат #
Элбэх бириэмэ, күн-дьыл анараа өттүгэр, өрдөөҕүтэ, өр
Нууччалыы Давно, давным-давно
Барбыта быдан буолла. Кэлэн ааспыта быдан буолла. Ср. казах. будан 'издавна', будан заманда ‘из давних времен’ Василий Егорович быдан үйэҕэ умуллан хаалбыт бөппүрүөскэтин тоһоҕоһун, соппойон көрөн баран, киэр бырахта. Софр. Данилов. Бастакы ырыабыт ымыыта, Олохпут сааскыта - барыта хаалбыта Ол быдан сыллаахха Сэргэлээх иккитэ уопсайга. С. Данилов Олоҥхо үксэ былыргы дьыллар быралыйар быдан мындааларыттан, үс саха үөскүөн инниттэн, ону ааһан сир, халлаан даҕаны саҥа айыллан эрэр олус эрдэтээҕи кэмиттэн саҕаланааччы Эрчимэн
2 сыһыат #
Лаппа (уруккутугар холоотоххо), ырааҕынан
Нууччалыы Намного (по сравнении с кем, что было)
Кинилэр сэбиэскэй буойуннар хорсун быһыылара, киһи-аймах эрдэтээҕи кэрэ көлүөнэтэ - гректэр үйэлэрин уустаан-ураннаан чочуйан оҥорбут - мифтэрин, остуоруйаларын быдан баһыйар.
Суорун ОмоллоонТойонноро урукку дьылларга холоотоххо, быдан киҥнэммит, наһаа киэбирэр, байарыгар-тайарыгар да олус кыһанар буолбут. Н. Якутскай Хаһыаттан ааҕан биллибит, Хайҕаммыт биһиги таайбыт: Былаанын быдан аһарбыт, Пятилетканы куоһарбыт П. Дмитриев
Өссө холобурдар (2)
Быдан дойдуттан Быыра ох курдук Быралыйан кэллим. Биэрэр-биэрбэт тылгытын Биллэрэ охсуҥ эрэ.
П. ОйуунускайМин түһээтим... Мин сытарым Быдан дойдум кырдалыгар, Тоҕус дьогдьоот тумулларын Түмүллэр саалларыгар С. Данилов
3 даҕааһын #
Уруккуттан баар, өрдөөҕү, баар буолбутуттан элбэх кэм ааспыт
Нууччалыы Давний, древний, старый
4 даҕааһын #
Ыраах баар, ыраах
Нууччалыы Дальний, далекий, отдаленный
5 этии #
Нууччалыы Последнее, окончательное прощание (напр., с покойником или прощание человека, отправляющегося в дальний, трудный и длительный путь, возвращение из к-рого сомнительно)
Быралыйар, быралҕаннаах быдан (уххан) дьылларга бырастыы (бырастыыларыҥ) - букатыннаахтык, бүтэһиктээхтик быраһаайдаһыы (өлбүт киһини көмөөрү туран эбэтэр этэҥҥэ эргийэн кэлэрин эрэммэт ыраах, ыарахан мүччүргэннээх сырыыга, хол., сэриигэ бараары турар киһи этэр тыллара) Былаҕай былдьаатаҕа диэн, Быстахтык быыбардаан Былаҕын быһыма - Быдан бырастыы буоллун!.. А. Софронов “Мин түһэрин түстүм да, күөрэйэрим биллибэт, барарын бардым да, эргийэрим биллибэт. Быдан бырастыыларыҥ!“ - диэтэ да ыастаах кустук курдугунан түстэ. Саха фольк “Быдан бырастыы! “ - диирбитигэр, Буору үрдүгэр көмөргө Аһыы сүрэҕи ыкпатаҕа, Харах уута сүүрбэтэҕэ. Эллэй. Миигин хайдах эрэ дьиктитик, Аһынардыы, “Быдан бырастыы” - диирдии Уулааҕынан Унаарыччы көрдүҥ, Уонна тоҕо тиэтэйэ Мин ааммын Аргыый саптыҥ. С. Данилов
6 туохтуур #
Биир сиргэ мунньустубакка, ыраах-ыраах биирдии эмэлии баар буолар гына ыһылын, тарҕан
Нууччалыы Рассеяться, рассредоточиться
Ардах-самыыр Астан хаалла, Быйаҥ уутун Быһа кутта, Былыттара Быданнылар. Күннүк Уурастыырап Үрүҥнэр үлтүрүйбүт этэрээттэрин тобохторо хотунан уонна илининэн тыа устун быдаммыттара. Н. Заболоцкай Оҕуруоту тулалаан хоруо буолбут таҥастаах дьон быданан турдулар А. Федоров