Перевод с якутского
күдэн
аат тыл, даҕааһын
Нууччалыы марево во время длительного летнего зноя или туман из-за сильных морозов зимой; густой дым, пыль и т. д
Ис хоһооно · 5
1 аат тыл #
Сайын уһун куйаас кэмигэр саҕах, халлаан буруолаах курдук буолан тунаарыйан көстүүтэ эбэтэр кыһыҥҥы улахан тымныыга туманнырыыта; буор-сыыс, буруо о. д. а. хойуутук көтүүтэ
Нууччалыы Марево во время длительного летнего зноя или туман из-за сильных морозов зимой; густой дым, пыль и т. д
Орто дойду дуолана Сулана-кэлэнэ Суудайа олордоҕуна -- Күлүк көстүбэт Күдэнэ оргуйда.
П. ОйуунускайИнники кирбии хара күдэнэ арыый дьэҥкэрдэ. Т. Сметанин Эдьиийдэриэм, кэрэ кыыс Кими көһүтэрий? Суолга күдэн көтөрүн Тоҕо кэтэһэрий? С. Данилов
Өссө холобурдар (2)
[Тыраахтар] Көхсүн иһиттэн Көҕөччү хара Күдэн буруонан Күллүргэччи тыынар. Саха фольк Ср. монг. күдэн 'пыль, мгла'
2 даҕааһын #
Буруоҕа маарынныыр, буруотуҥу (салгын күдэннэнэн, былыт, буор көппүтэ буруоҕа маарыннаан көстүүтэ о. д. а.)
Нууччалыы Похожий на дым, как дым (о воздухе, облаках, пыли и т. п.). [Этиҥ] Күдэн былыт үктэллээх, Итир былыт илдьиттээх, Дугуй былыт олбохтоох
3 даҕааһын #
Улахан, модун (кыах, күүс-уох)
Нууччалыы Мощь, физическая сила, неукротимая мощь
Оок-сиэ дуо, оҕолоор! Күтүр дьаалы [арыгы] Күдэн күүһүн, Орулуур уоҕун, Мэнилийэр бэрдин эбитин!
Өксөкүлээх Өлөксөй[Ыччатым] Туспа дойду Торҕон дуулаҕалара Күөнтүүр күннэригэр --- Уоттаах харахтарын умсары көрдөрөөр, Күдэн күүстэрин Көтүрүтэ охсоор. С. Зверев Ср. монг., бур. күдэр, хүдэр 'сильный, крепкий'
4 этии #
Нууччалыы Пойти прахом, рассыпаться (разлететься) в прах
Этиилэр
Күдэҥҥэ көт
туох да ордубат гына суох буол Ардыгар ити курдук киһиттэн сылтаҕа суох тыалар умайаннар, айылҕа мөлүйүөнүнэн баайа күл-көмөр буолар, күдэҥҥэ көтөр.
Төрөөбүт норуотум! Күн сирэ көрүөҕэ: Күөрэйбит көлдьүн күүс Күдэҥҥэ көтүөҕэ. Эллэй
5 этии #
Нууччалыы Сильный зной, нестерпимая жара
Этиилэр
Күдэн куйаас
улахан куйаас, өҥүрүк куйаас Эгэй, чэ дуу!
Саҥа дьыл салалынна, Үтүө дьыл өҥөйдө, Унаар куйаас оонньоото, Күдэн куйаас көрүлээтэ. Саха фольк
Күдэн туман
хойуу туман.
Густой клубящийся туман.
Күдэн туман Күүскэ көттө, Күлэр күммүт Көмүлүннэ. Күннүк Уурастыырап Кыараҕас муус түннүктэр онон-манан күдэн туманынан үрэ тураллар.
Күндэ
Күдэн үп (баай)
бараммат-хороммот үп (баай), халыҥ баай.
Неиссякаемое богатство, чрезмерное богатство.
Күдэн үппүн күр баайбын Көмүспүттэн-сэгэрбиттэн Харысыһар буоллахпына, Хайдах ама табыллыай? Күннүк Уурастыырап