ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

көй

туохтуур, даҕааһын

Нууччалыы откалывать, скалывать, что-л. твердое мелкими кусочками, дробить

Ис хоһооно · 9
I

1 туохтуур #

Туох эмэ кытаанах кэлимсэни уһуктааҕынан анньыталаан бытарыт, кыралаа

Нууччалыы Откалывать, скалывать, что-л. твердое мелкими кусочками, дробить

  • Күөлтэн солуурчаххар мууста көйөн таһаар.
    И. Никифоров
  • Дьэдьэн булкаастаах тоҥ чохоону саха быһаҕынан көйөн лөһүргэттэ
    Р. Баҕатаайыскай
  • Ойбон түгэҕин анньыынан алларан кэҥэт. Θ Расширять прорубь книзу ударами пешней. Сэбирдэх [киһи аата] ойбонун түгэҕин кэҥэтэ көйөн буллугунайда
    Амма Аччыгыйа

2 туохтуур #

Иһиттэн тарҕанан эбии сиэ, ордук сэтэрэн дириҥээн, кэҥээн бар (ириҥэриини, бааһы этэргэ)

Нууччалыы Воспалиться, нагноиться, нарывать (о ране)

  • Уһаатаҕын аайы кини [ыарыы], Ыллар-ылан, олохсуйан, Улам көйөн, бэргээн иһэр.
    Күннүк Уурастыырап
  • Ириҥэ көйбүт сирин кураанах баатанан кичэйэн ыраастыыр. "Кыым". Бааһы көйүөн иннинэ эмтиир сотору кэминэн оһорор
    Кыым
II

4 даҕааһын #

Үгүс ахсааннаах; элбэх, дэлэй

Нууччалыы Имеющийся в большом количестве, многочисленный, обильный

5 даҕааһын #

Хойуутук бөлөхтөөн тоҕуоруспут, мунньустубут (үксүгэр дьон туһунан)

Нууччалыы Собравшиеся кучкой, толпой (чаще о людях)

  • Көй дьон ортотуттан ким эрэ сөҥ куолаһа көбдьүөрдэ.
    А. Сыромятникова
  • Көй ынах үөрэ хойуу талах быыһыттан утары сырсан тахсан кэллилэр.
    Н. Заболоцкай
  • Көй чыычаах ырыата.
    В. Протодьяконов
Өссө холобурдар (1)
  • Суут дьиэтин таһыгар көй дьон аалыҥнаһа сылдьаллара. М. Горькай (тылб.)

6 даҕааһын #

Киһиэхэ биллэр хойуу (салгын, сөҥүү туһунан)

Нууччалыы Густой, сгущенный, плотный, настоявшийся (о воздухе, атмосферных осадках и т. п.)

  • Көй туман Сарсыарда күөх быраан Кэтэҕэр Күрэнэн түһүүтэ, Унньуктаах Айаҥҥа тураргыт.
    М. Ефимов
  • Көй салгыҥҥа күөрэгэй көччүйэр.
    И. Данилов
  • Хонуу көй сиигин кэһэбин
    ХС

7 даҕааһын #

Сытыы биилээх, уһуктаах; хотоойу (сэриилэһэр, туттар сэп туһунан)

Нууччалыы Хорошо режущий или колющий, острый (о холодном оружии или режущем инструменте)

  • Кылбаҥнаһан көһүннүлэр кырыктаах көй үҥүүлэр.
    М. Ефимов
  • Көй хотуур кылбаҥнаан баартыттан От бэрдэ күрдьүктүү күрдьүллэр
    Р. Баҕатаайыскай

8 даҕааһын #

Муҥура суох, наһаа, олус (тугу эмэ күүһүрдэн этэргэ тут-лар)

Нууччалыы Особенно, исключительно (усиливает значение признака)

  • Кэҕэһэлээх кэпсээним Киэһэ-сарсыарда дьыбарга Көй чуор кулгаахпынан Кэпсээн ааһар буолла.
    А. Софронов
  • Добун халлаан көй хара хараҥатынан күөйэ-хаайа түһэн сабаары гынар...
    Суорун Омоллоон
  • Халлааҥҥа көй элбэх сулустар дьиримнэһэллэр. БИ С
    Т. Ср
Өссө холобурдар (1)
  • тув. хөй ‘многочисленный, много’; алт. кей ‘воздух’

9 этии #

Нууччалыы Гнойная, глубокая, открытая рана, язва

  • Көй баас - ириҥэлээх, дьөлө сиэбит аһаҕас баас Көй бааһа чабырҕаан Уҥуоҕа, сүрэҕэ кыйара.
    С. Васильев
  • Көй бааһын эмтиирбит наада буолбут.
    М. Джалиль
  • Көй бараан фольк. - 1) киэҥ-куоҥ, киэҥ уораҕайдаах (үксүгэр дьиэ туһунан). Θ Просторный, обширный (обычно о жилище). Көй бараан уйабытын көрөн таҕыс.
    Амма Аччыгыйа
Өссө холобурдар (4)
  • Көй бараан уорукка көтөн түспүттэрэ биир олус бөдөҥ, олус улахан бухатыыр киэптээх киһи, аал уотугар аргынньахтаан, туоллан олороро.
    Далан
  • Оҕобутун көмүс уйалыахпыт, көй бараан дьиэлиэхпит. М. Доҕордуурап; 2) баай, барҕа; дэлэгэй. Θ Богатый, изобильный. Көй бараан олох.
  • Роза сибэккилэр Көй бараан айылҕа Киэргэлэ буоланнар Минньигэс ахханнык Мичээрдии тураллар. Эллэй; 3) эймэҥнэс элбэх. Θ Многочисленный, видимый-невидимый. Көмүстээх арҕастаах көй бараан долгуттар, Көрүүй даа, бу Лена. Мин дьолум, тапталым, барыта манна баар. Мин кэллим. Бу Лена.
    Т. Сметанин
  • Көй киин үрд., эргэр. - 1) ханнык эмэ сир саамай киинэ; туох эмэ эргийэр киинэ. Θ Самая середина, сердцевина (земли), центр чего-л. Дорообо, таптыыр бырааппыт! Доҕордоһуу, көҥүл, эйэ Көй киинэ Москва куораппыт - Эн төрөппүт иккис ийэҥ. Эллэй; 2) фольк. киһи олорор дьиэтин ойуулаан этии. Θ Жилище (описание-формула в фольклоре). Көй кииннэрэ, көмүс уйалара аҕыс уон аар баҕаналаах, тоҕус уон чуор тулааһыннаах. ПЭК ОНЛЯ I. [Айыыһыт] Үүт кэрэ биэ буолан, Көй кииннэрин, Көмүс уйаларын, Өрөкүйбүтүнэн кэлэн, Өҥөйөн көрдө. П. Ойуунускай

«К» буукуба