ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

түҥ

даҕааһын

Нууччалыы совершенно т¸мный, беспросветный, непроглядный

English dark

Ис хоһооно · 4
I

1 даҕааһын #

Туох да сырдык көстүбэт, бүтэй хараҥа

Нууччалыы Совершенно т¸мный, беспросветный, непроглядный (о тьме, ночи)

Өссө холобурдар (3)
  • Түлүк бараан түүн ийэ Түҥ хара сабыытын Аргыый аҕай түүрэн Арҕаа саҕахха түһэрдэ
    С. Васильев
  • Хойуу буолан күн аанньа көрбөт, хараҥа (тыаны этэргэ). Θ Тёмный, дремучий (о лесе). Түҥ хара тыаны бүрүммүт Амма улаҕатыттан бөрөлөр улуһан онолуһар саҥаларын дуораана иһиллитэлээн ылар.
    Р. Кулаковскай
  • Түҥ тыа, суолбут айан суолугар киирэр чинчитэ ырааттахпыт аайы мэлийэн истэ, өссө уҥа диэки иэҕиллэн түҥ ойуур диэки түһэ турда
    ХС

2 этии #

Нууччалыы Глухая ночь

Этиилэр

Түҥ бараан түүн

хабыс-хараҥа түүн Түбэ тыаҕа түҥ бараан Түүммүт түһэн налыйда.

  • Көмүс кыымын ыһыахтаан, Кутаа үөһэ умайда.
    М. Ефимов

Түҥ бүтэй

сайдыыта суох, түҥкэтэх (киһи); олус хаалыылаах, хараҥа (олох).

Отсталый, забитый (о человеке); тёмный, неразвитый (о жизни).

  • Кыыча бу түҥ бүтэй хараҥа олоҕор сатаатар биир үтүө дьыаланы оҥоруо этэ. Софр. Данилов. Кырдьан хаалбыт кулуба, тугу да билбэт түҥ бүтэй күтүр туох үчүгэйдээх буолуой?
    А. Сыромятникова
  • Биир үйэ чиэппэрин иһигэр Мин Сахам сирин түҥ бүтэй түгэҕэр Хайдахтык олохпут сайынна?! Дьуон Дьаҥылы. Түҥ хааһах кэпс. – аһара кэнэн, түҥкэтэх киһи. Невежественный, тёмный, отсталый человек.

Биһиги курдук түҥ хааһах буолуохтара дуо

бу билбиттэрэ-көрбүттэрэ эчи элбэҕин.

  • "Тугу да сатаабат түҥ хааһах киһи ханна даҕаны ыт курдук көрүллээччи", – диэн тойон кэпсээн барда. Эрилик Эристиин

3 этии #

Нууччалыы Незапамятный, глубокой древности

  • Түҥ былыргы (былыр) кэпс. – төрүт былыргы (былыр), үйэлэр улаҕаларынааҕы Ичээн этим-сииним били Түҥ былыргы үйэлэр түгэхтэриттэн Иҥэн кэлбит итэҕэли Өйбөр соҥнуур дуо, тириэрэн?
    В. Миронов
  • Суруналыыс үлэтэ аан дойду бэйэтин курдук түҥ былыргы. "Кыым". Бу кыыл түҥ былыр өлбүт.
    П. Ламутскай
  • Ср. ДТС түм ʽгустой’, туркм. гүм ʽмгла; мрак, тьма, темнота’
II

4 #

тыаһы үт. т. Саа эстэр тыаһа

Нууччалыы Подражание звуку выстрела

  • Шагуров эписиэргэ "түҥ!" диэн хаһыытаата.
    Т. Сметанин
  • Дьэ, кырдьык, "түҥ!" дэспэккэ улааппыт уол оҕо суох буолуо дии саныыбын.
    П. Аввакумов
  • Ср. кирг. дүҥ ʽсильный, глухой, отрывистый звук’

«Т» буукуба