ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

быа

аат тыл

Нууччалыы свитая из лошадиной гривы веревка или кожанный ремень, шнур, тесемка

English rope, belt, cord, ribbon

1 аат тыл #

Сиэлтэн, тэлиллибит тирииттэн о. д. а. өрөн, хатан оҥоһуллубут өтүү, эбэтэр тирииттэн тэлиллэн ылыллыбыт кур, тирбэҕэ

Нууччалыы Свитая из лошадиной гривы веревка или кожанный ремень, шнур, тесемка

  • Алдьаммыт хайыһарыттан быатын ылан, бүтүнүн кыбынан баран кини [Тогойкин] тоҥуу хаары кэспитинэн барда.
    Амма Аччыгыйа
  • Ыттар уһун быаҕа, буочахха, иккилии гына тиһиллибиттэр.
    Н. Заболоцкай
  • “Кырдьык даҕаны, таһырдьа ампаарга сээкэй быа тоһоҕоһо элбэх буолуо, бул ээ онтон”, - диэтэ Тоокуй
    Күндэ

2 аат тыл #

Туох эмэ (үксүгэр, куһаҕан) буолар төрүөтэ, биричиинэтэ, сылтаҕа

Нууччалыы Причина, повод чего-л. (преимущественно дурного)

  • Абам-сүттүм эбит!!! Өлөр быатыгар, Өйбүн сүүйтэрэн, Суорума соруктаммыт Сорум эбит.
    П. Ойуунускай
  • Арай оҕом уолум эдэр, Онон сөбө суох диэх этэ. Айдаан буолуох быатыгар, Ону булан эппэтэҕэ.
    Күннүк Уурастыырап
  • Дьиэлээх оҕолор онно [маарга] тиргэлииллэр эбит. Дьол быатыгар икки мороду түбэспит.
    И. Никифоров
Өссө холобурдар (1)
  • Тюрк. баҕ, бау

3 этии #

Нууччалыы Недоуздок

  • Бас быата - тэһиинэ суох үүн (аты тутарга уонна баайарга аналлаах) Оҕонньор [Сыҕаайап кинээс] үөрбүт курдук, күрүөҕэ иилиллэн турар бас быатын сулбу тардан ылан атын тутан биэрдэ.
    Амма Аччыгыйа
  • [Кулуба:] Чэ, чэ, аҕал, ат баһын быатын көрдүүбүн.
    Н. Неустроев
  • Оҕус муннун быата - чурумчуга баайыллар, оҕуһу сиэтэргэ, салайарга уонна баайарга аналлаах быа, дөрө. Θ Веревка, привязываемая к кольцу, продетому в нос вола, бычий повод. Биир оҕус муннун быатыгар сэттэ Таҥхай баһа быстыбытыгар дылы.
    Саха фольк
Өссө холобурдар (14)
  • Оҕонньор төбөтүнэн умса да бардар, оҕусчаанын быатын ыһыктыбатаҕа.
    Н. Заболоцкай
  • Сис быата - ат сыарҕатын биир ураҕаһыттан атын ураҕаһыгар сэдиэккэ үрдүнэн тардыллан баайыллар быа. Θ Чересседельник. Кыыс ымыттыбат, имигэстик туттан хомууту көннөрөр, сис быатын тардан биэрэр.
    А. Федоров
  • Сүрэх быата - сүрэх хаҥас кутуйатыттан тахсар саамай улахан, сүрүн артерия, аорта. Θ Аорта. Тэнэко, билэбин: Сүрэҕин быатыгар Атын кыыска таптала Биһилэх буолбутун.
    И. Чаҕылҕан
  • Тимир быа - тимир боробулуоха, тимир трос, тимир сыап. Θ Железная проволока, трос, цепь. Тиир көстөр окуопа хаспыттар Тимир быа ииччэҕин таппыттар.
    Күннүк Уурастыырап
  • Тыраахтар кырдьаҕас, баараҕай тииттэри эрийии тимир быанан холбоно-холбоно, силистэри түөрэн суулларыта тардан соһон күрүлэтэр.
    М. Доҕордуурап
  • Тимир быанан Сибээс олохтуу сыыллар, Синньигэс быа субуллар.
    А. Твардовскай
  • Түөс быата - хомууту эпсэри тардар быа. Θ Супонь. Биир саха кэлэн аты тутуста, түөс быатын сүөрэн, дуганы төлөрүтэн сиргэ бырахта.
    Болот Боотур
  • Ынах быата - сиэлтэн өрөн оҥоһуллубут ынаҕы баайар быа. Θ Веревка, свитая из конских грив. Хаҥас диэки оһох иннигэр Өксүүнньэ ынах быата хата олорор.
    Күндэ
  • Ийэлэрэ эрдэ туран Абырахтаах эргэ куулга Ынах быатынан кэлгийдэ.
    С. Васильев
  • Этэрбэс быата - этэрбэһи бэрбээкэй үрдүнэн бобо баайар икки быа (этэрбэскэ тигиллэ сылдьаллар). Θ Два ремня для завязывания торбасов чуть выше щиколотки (обычно пришиваются к торбасам). Онтон тохтуу түһэн этэрбэһин быата сөллүбүтүн баана оҕустаҕа.
    Амма Аччыгыйа
  • Хачыгыр көтөн түһэн дьиэ ортотугар тиийэн эрдэҕинэ, били аан аспыт уол эккирэтэн кэлэн, этэрбэһин соһуллан иһэр быатыттан үктээтэ.
    Эрилик Эристиин
  • Аана оҕотун этэрбэһин быатын сөллүбэт гына кытаанахтык баайар. Дьүөгэ Ааныстыырап. Быа балык - лапчааннара суох, чиэрбэ эбэтэр эриэн кыыл курдук уһун синньигэс балык. Θ Вьюн, минога, угорь. Ону [кыылы] көрөн баран, бу быа балык диэн быһаарбыттара. “Кыым”. Быа иэдьэгэй - мөлтөх хаачыстыбалаах, сынньылыйа сылдьар иэдьэгэй. Θ Тянучий, плохого качества творог. Ыалбыт биир ынахтаахтара саҥа төрөөбүт - уоһах алаадьыта итиэннэ быа иэдьэгэй сиэн хоннубут.
    И. Никифоров
  • Быа иэдьэгэйдээх чэй иһэ түһээт, оскуолабытыгар сырсабыт.
    ХС
  • Быа сыарҕа түөлбэ - атахтарын сыҥааҕар быанан туттарыы таба сыарҕата. Θ Нарта с креплением копыльев из ремней. Быа түспэтэх - айаас, айааһамматах. Θ Необъезженный (о лошади). Быа түспэтэх айаас ата наһаа ахсым буолан көлүйдэххэ муҥ тыынынан харбааччы. Эрчимэн. Сүрэхтэрин быата уһун - олус холку, нэс, сыылба, аахайымтыата суох. Θ Очень спокойный, медлительный, безразличный. Бырайыагы киллэрбитим ыраатта. Сытар. Управляющайдар сөбүлүүллэр. Кылаабынайдар дуо? Сүрэхтэрин быата уһун дьон. “Кыым”

«Б» буукуба