Перевод с якутского
ии
аат тыл, ынырыы, сыһыат, даҕааһын
Нууччалыы дужка, ободок чего-л
English hoop, rim
Ис хоһооно · 12
1 аат тыл #
Туох эмэ төгүрүк кылдьыыта
Нууччалыы Дужка, ободок чего-л
Быдарааҕын иититтэн ылан иккиһин омурдуох гынан иһэн, тохтоото. Р. Кулаковскай Бэрдин бэрт, биир дьэс тэриэлкэни кытары дьэс солуур иитин булан таһаарбыта. Н. Павлов Били айылаах абырыыр ачыкытын икки иитин эрэ өрө ыйаан, салгыҥҥа салыбыратан таһаарбыта Н. Заболоцкай
2 аат тыл #
Туох эмэ ыараханы ууга бырахтахха үөскүүр төгүрүк тиэрбэс
Нууччалыы Круги, образующиеся на воде при падении в нее тяжелых предметов
Төгүрүк иилэр улам кэҥээн испиттэрэ. ОГГ ТЛ-8. Хопто кутуругун анныттан туох эрэ кыра хара арахсан, ырбыыга "чоп" гынна, онуоха -- бүлүүһэ саҕа төгүрүк ии дьиримнээмэхтээн баран, сүтэн хаалла. И. Никифоров Көлүччэ сиэркилэ ньууругар иилэр сотору-сотору эргичиһэн ылаллар Уустаах Избеков Илин ии хайа онно тиийэн баранан, бөдүргэй тумул буолан хаалар. А. Софронов
Өссө холобурдар (1)
Эргийэ барбыт ии хайа түллэр түөһүгэр ньирилии-ньирилии турар [куорат] Амма Аччыгыйа
3 аат тыл #
Халлаан саҕаҕа
Нууччалыы Горизонт
Күн хааннаах хараҕын уутуттан халлаан иитэ кып-кытархай дии... И. Гоголев Торҕо томороон халлааммыт Тунаарар иитин одуулаан Тус илин хайыһан Туһаайа көрө турбутум. С. Зверев Халлаан илиҥҥи иитэ сэгэйэн, быһах өнчөҕүн курдук, кылбайа сырдаан барар Н. Якутскай
Өссө холобурдар (1)
Халлаан эттигин тула үөскүүр сырдык төгүрүк хаймыы. Θ Ореол вокруг небесного тела (напр., солнца, луны). Күн иитэ тумарык иһигэр хайдах эрэ өспүттүү, мөлтөхтүк кытарымтыйан көстөр В. Протодьяконов
4 аат тыл #
Территория, эргимтэ (үксүгэр төгүрүк сир курдук өйдөнөр); кирбии, быыс
Нууччалыы Территория (к-рая обычно представляется в виде окружности); граница, черта, предел
Сэттэ буолас Иитин тухары сиэллэ.
Өксөкүлээх ӨлөксөйМанна холкуос иитин иһигэр турар туһата суох тутуулары, хотоннору, күрүөнү-хаһааны көтүрэн уонна уоттаан туран хорутары көҥүллүүргэ үс киһиттэн хамыыһыйа тэрийдилэр. М. Доҕордуурап Сиэйэлкэбит киэҥ бааһына Иитин тула эргийэр. Дьуон Дьаҥылы. [Суола үрэх] икки иитинэн өрө үллэн, ыйылла-ыһылла турар эбит.
П. Ойуунускай
Өссө холобурдар (1)
Кини дойдутун иитэ боротуоха уутун уҥуоргу кытыытынан баар М. Доҕордуурап
5 аат тыл #
Сорох таҥнар таҥас билэтэ, биилэ (хол., ыстаан)
Нууччалыы Пояс одежды (напр., брюк)
Аҥар илиитин ыстаанын иититтэн бобо тутан илгиэлэнэн кэбистэ... Амма Аччыгыйа Этэ бүтүннүү көстө сылдьар, баккыта аҥардас иитэ эрэ хаалбыт. Эрилик Эристиин Мөһөөччүк түгэҕиттэн хара лаахтаах быыкаа бэстилиэти ылан, эргим-ургум көрдө уонна ыстаанын иитигэр кыбыта аста М. Доҕордуурап
6 аат тыл #
Дьон-сэргэ эйгэтэ; туох эмэ холбуу ылыллыбыта
Нууччалыы Среда, круг людей; среда языковая, совокупность чего-л
Холкуостаахтар маассаларын иилэрин иһигэр эрчиллэн, үлэ күннээҕи үөрэҕэр такыллан, уһаарыллан тахсар.
П. ОйуунускайОҕо үксэ күннээҕи олоҕор туттар тылын эйгэтэ, иитэ кыараҕас, ахсаан өттүнэн дьадаҥы буолар ФНИ ТЛТКҮө
7 даҕааһын #
суолт. Эргийэ, төгүрүйэ барар
Нууччалыы Опоясывающий, расположенный кругом
8 #
саҥа алл
Иитэ суох иэдээн (илдьиркэй) көр аана суох (биллибэт) алдьархай (иинэ суох илдьиркэй). Мин иитэ суох илдьиркэйгэ бардым, аана суох алдьархайга бардым, балтыбын Айталы Куону, көстө көтүттүм. Саха фольк Сороҕор бэрт кыраттан олоҕун устата бараммат иитэ суох иэдээнигэр, аана суох алдьархайыгар тэбиллиэххин сөп. И. Гоголев Иитэ суох иэдээн, аана суох алдьархай буулуур. ФЕВ УТУ
Өссө холобурдар (2)
Ии, ол баай диэн харыстыахпыт дуо?
Суорун ОмоллоонИи, эн тугу билэҥҥин, ити мээнэ уос кураанах буолуохтааҕар А. Сыромятникова
9 #
Аанньа ахтыбат, ахсарбат буолууну, сэнээһини көрдөрөр
Нууччалыы Выражает пренебрежение, уничижение, укор
10 #
Таптааһыны, эйэргээһини, аһыныыны көрдөрөр
Нууччалыы Выражает любовь, ласку, жалость
Туох үчүгэй оҕотой, ии, эрэйдээхпин ньии, киһи аһыныах. С. Ефремов Ии, бу ытык мас барахсан намылыйан тугун үчүгэйэй.
Суорун ОмоллоонИи, оҕом эрэйдээх, мин ахтыбат үһүбүн дуо?
Суорун Омоллоон
11 #
Айманыыны, долгуйууну соһуйууну көрдөрөр
Нууччалыы Выражает тревогу, волнение, удивление
"Ии, оҕобун даа, оҕобун!" – дии түстэ сүрэҕэ ыарыйда.
Суорун ОмоллоонИи, киһини өлөртүүллэр үһү. Илэ сиэхситтэр буоллахтара дии, сэгээр!
КүндэИи, оҕом кэллэ С. Ефремов
12 #
Саҥа аллайыыны, эбэтэр сыһыан тылы кытта холбостоҕуна олору күүһүрдэн биэрэр
Нууччалыы Усиливает выразительность междометия или модального слова, к которым примыкает
Ии, үөдэн, соруоха...
П. Ойуунускай"Ии, дьэ, сыана да буолан... " – диэтэ ойоҕо, сөҕөн-махтайан.
КүндэИи, үөдэн! Итиниэхэ эһигини ким кэлэн тиэрдиэҕин Эллэй