Перевод с якутского
көҥү
сыһыат
Нууччалыы разрушительно, вдребезги
Ис хоһооно · 9
1 #
сыһ
Онуоха аҥаар ойоҕоһо көҥү баран, иһэ-үөһэ курдары көстө сылдьар муус-маҥан куобах соһуллаҥнаан тахсан кэллэ. Р. Кулаковскай Ахсынньы 28 күнэ буолар түүнүгэр түрмэ эркинэ көҥү тэптэриллибитэ. СССБТ. Жандармнар кинини сииктээх карцерга быраҕаллара, тыҥатын көҥү охсубуттара, эдэр сааһыгар сөтөл буоларыгар тиэрдибиттэрэ ХС
2 #
Көтүрү барыар диэри, хоҥнуор диэри
Нууччалыы Разрушительно, вдребезги, на мелкие кусочки, вдрызг
3 #
Дьөлө, курдаттыы; тобулу
Нууччалыы Насквозь, на всю толщу чего-л. (проломить, разрушить). [Хаппыт Суруксут:] Һуу!
Бу эркини көҥү охсубут киһи... Тыыным хаайылынна...
КүндэКөрдүгэн Хаарыан кырыс сири күл оҥорон, Күөл онно буолуор диэри көҥү сиир. М. Тимофеев Эһэ Төҥүргэс төбөтүгэр Өллө көхсүн көҥү түһэн Баал Хабырыыс
4 #
Хайа солоон
Нууччалыы Рассекая, раскалывая
Теплоход -- муора уутун көҥү тэлэн, Ионическай муора ыраас урсунунан устан иһэр. Н. Якутскай Илья, сааскы уу көҥү охсон түспүт аппатын кыйа тахсан иһэн, күөх от быыһыгар туох эрэ хамсыыр баарын көрдө И. Егоров
5 #
Тугу да ордорбокко, бүүс-бүтүннүү
Нууччалыы Все, начисто, без остатка
Ийэ оҕотун -- көлөһүнүн көҥү сууйан кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ V. Уол күтүр өстөөх Уоҕа харыар диэри, Ийэтин имин хаана Иһирдьэ тардыллыар диэри Көхсүн хааннары көҥү оборон ылла.
П. ОйуунускайСарсын икки оҕуһунан маһы соҕотохто көҥү тиэйээри, биллэҕим Мииппээн оҕуһун баран көрдөһө сырыттым.
Суорун ОмоллоонКүр баайбытын Көҥү үүрэн, Күрүөх дьоммутун хомуйан, -- Үтүө урууну төлкөлөөрү Кэлбиппит баара С. Зверев
6 #
Күөнтүү, сабардыы (үт, үтүрүй)
Нууччалыы Занимая все пространство, не давая никому проходу. [Өлүөнэ] Күлүмэх үгүс Көмүөл мууһу Күүстээх күөммүнэн Көҥү үтүрүйэн киллэрдим
Харгыстааҕым үрэҕэ аатын быдан таһыйан, -- Күүстээх модун көмүөлүн Күөннэринэн көҥү үтэн, Улуу Амма хотуҥҥа Урусхаллаан уһаардаа?! Күннүк Уурастыырап Өстөөх күтүр тааҥката Көҥү ааллаан иһэр эбит! А. Бэрияк
7 #
Тоҕо-хоро
Нууччалыы В большом количестве, обильно
Көлөһүммүн көҥү тоҕоммун -- Күрүөх баайы байбатым, Күрүөлээх сүөһүнү ииппэтим. Саха нар. ыр. II. Көмүс сабын субуйбахтыы Көҥү ардаата күөх сайын. Р. Баҕатаайыскай Күкүр тайҕа Күөгэс гынан, Көмнөх хаарын Көҥү ыһан, Күн диэки Күөгэйэ үүммүтэ С. Васильев
8 этии #
Нууччалыы Гурьбой, толпой; стадом
Этиилэр
Көлөһүнэ көҥү түстэ көр көлөһүн
Алаһабыт итийдэ, Көҥү түһэр көлөһүн, Күһүн бурдук, от буолан, Көстө тиллэн кэлбитэ. ПИ КТ. Көҥү анньан - элбэх буолан, күргүөмүнэн Сайылык сүөһүтэ бүтүннүү көҥү анньан кэлэннэр, дэлби аалынан, сиҥнэрэн кэбиһэллэр [күрүөнү].
Суорун ОмоллоонТүрмэ олбуорун аана тэлэллэрин аҕай кытта, босхоломмут хаайыылаахтар -- көҥү анньан уулуссаҕа кутулла түстүлэр. В. Протодьяконов
9 этии #
Нууччалыы Разрушить препятствие, пробить, прорвать (о стремительном течении реки)
Көҥү ас - 1) туох эмэ мэһэйи төлө көт, тоҕо солоо (хол., үрэх сүүрүгэ) Хорунжий, казактардыын көмөлөөн, хассыыр хоһун аанын бэрт эрэйинэн көҥү анньан киирэллэр. Н. Якутскай Быһыт буора ууну кытта тэҥнэһэн эрдэҕинэ, хаайтарбыт уу эмискэ аннынан көҥү анньан, сүр күүстээхтик барылыы түстэ. А. Федоров; 2) ким эмэ утарсыытын, көмүскэлин тоҕо көт. Θ Пробиться, пройти насквозь, сломив сопротивление противника, прорвать, прорваться. Гитлеровецтар сорунуулаах улахан утарсыыны оҥоро сатаабыттарын үрдүнэн, биһиги сэриилэрбит боруон кирбиитин көҥү аспыттара. И. Никифоров От ыйын саҕаланыытыгар японскай-маньчжурскай сэриилэр эмиэ көҥү анньан киирбиттэрэ. И. Федосеев
Өссө холобурдар (10)
Көҥү көт - 1) туох эмэ мэһэйи алдьатан аһаҕастаах, хайаҕастаах оҥор. Θ Пробить, проломить. Уу кэлбитэ күүһүрбүккэ дылы. Көҥү көтөн тахсар сири көрдөөбүттүү долгун быһыкка кэлэн сабыта охсуталыыр. М. Доҕордуурап Уонча сылгы, ону мин таһаартаан бараммын [күрүө иһиттэн], көҥү көппүт сирдэрин абырахтаан кэбистим. А. Бэрияк; 2) байыан. өстөөх бөҕөргөтүүтүн тоҕо көт. Θ Прорвать линию обороны противника. Соҕурууҥҥу туһаайыынан боруону көҥү көтөн өстөөх Кавказ тэллэхтэригэр тиийбитэ. В. Протодьяконов Туох баар күүһүнэн тоһууру көҥү көтөн тахсар иһин дьулуспута. А. Сыромятникова Көҥү көтүү байыан. - өстөөх бөҕөргөтүүтүн тоҕо көтөн киирии. Θ Прорыв линии обороны противника. Биһиги батальоммутун, учаастактан учаастакка, ханна көҥү көтүү оҥоһуллара былааннанар да - онно ыытар буолан испиттэрэ. И. Сосин Көҥү сытый - таҥаһыҥ курдаттыы инчэйэн, ньылбы сытый. Θ Промокнуть насквозь, целиком. Долгуннаах муора кытыытыгар Тулаайах туран хаалбыппын. Күүстээх самыыр ахсымыгар Көҥү сытыйан барбыппын. ХС Көҥү тарт - тугу эмэ онно оҥойон хаалар гына тоҕо тардан ыл. Θ Вырвать с мясом. Сонун сиэбин көҥү тардан ылан суулуу-суулуу дьабаа иһигэр симитэлээтэ. С. Васильев Көҥү түс - 1) эмискэ, элбэхтик түһэн хаал, тоҕо түс (ууну, убаҕаһы этэргэ). Θ Резко, в большом количестве провалиться, разлиться, пролиться (о водоеме, жидкости). Тыынан балыктыы сылдьан көрдөххө түгэҕэ дьарата, оруобунайа бэрт буоллаҕа ээ [күөл]. Хорор буоллар, уута чэ соҕотохто көҥү түһээри турар.
КүндэХаан эрэ куттахха сатаныыһы, хаана көҥү түһэн хаалбыт. А. Федоров; 2) эрчимнээхтик, тоҕо-хоро түһэн тугу эмэ гын. Θ Энергично, с резким усилием, рывком, напором делать что-л. Күүрэн, кимэн, Көҕүтүһэн, Күн-түүн эбэн, Көҥү түһэн Үлэлиэҕиҥ, ыччаттар! Дьуон Дьаҥылы. Амсайар киһи, мөҕүллүмээри, Араас албаһы булунар, - Көҥү түһэн көрүлээри, "Көҥүлү" биэрэр ойоҕор. Р. Баҕатаайыскай Көҥү тэп - 1) туох эмэ хатанан турары атаххынан тэбэн алдьата ас (үксүн ааны этэргэ). Θ Выбить, проломить пинком (напр., дверь). [Хаайыылаах:] Мин бу ааны көҥү тэбиэм, эһиги сырсан тахсан харабыллар үрдүлэригэр түһүҥ уонна куотан хаалыахпыт. С. Ефремов; 2) туох эмэ кытаанахха дьөлө түһэн үлтүрүт. Θ Падая на что-л. твердое, разбить вдребезги. Өрүскэ сэнэрээт түһэн мууһу көҥү тэппитэ - сороҕо өссө да күдэннирэ сытар. Д. Кустуров Тугу көҥү көтүөхпүнүй (көтүөххүнүй, көтүөҕэй) - аны кэлэн тугу да кыайбаппын, эдэр, доруобай киһи курдук кыайан үлэлээбэппин диэн этии (үксүгэр ыарыһах эбэтэр кырдьаҕас киһи туһунан). Θ Нет возможности (по возрасту, состоянию здоровья) решиться на что-л. серьезное, значительное. Билигин мин тугу гыныамый, -- тугу көҥү көтүөхпүнүй? КН ТДЬ