Перевод с якутского
сата
аат тыл, даҕааһын
Нууччалыы магический камень, который обнаруживается в желудке или печени скота, лося, оленя, а также глухаря, и, по народному поверью, его силою вызывают резкое изменение погоды
English bezoar stone
Ис хоһооно · 6
1 аат тыл #
Урукку өйдөбүлүнэн сүөһү, кыыл ханныттан, быарыттан эбэтэр улар куртаҕыттан көстөр, күн сырдыгар көһүннэҕинэ, күнү-дьылы тосту уларытар (хол., силлиэни, дохсун ардаҕы, тымныыны, куйааһы түһэрэр) аптаах таас
Нууччалыы Магический камень, который обнаруживается в желудке или печени скота, лося, оленя, а также глухаря, и, по народному поверью, его силою вызывают резкое изменение погоды (бурю, дождь, холод и т. п.)
2 аат тыл #
Халлаан сэтэрбит курдук улаханнык уларыйан, дохсун силлиэ, буурҕа түһэн өрө-таҥнары ытыллыыта
Нууччалыы Необычайно сильное проявление бури, непогоды
Буурҕа, холорук ытыйбытын курдук Буор оргуйбут, Күдэн көппүт, Мас барчаламмыт, Сата турбут, Сапсык буолбут.
П. ОйуунускайТоҕус холорук доҕуһуоллаах, аҕыс сата аргыстаах, -- ат атаҕын тыаһа өрө тибийэн, үтүгэн аартык айаҕар ньиргийэн кэлэн баран, хорус гына тохтуур
Суорун ОмоллоонБалаҕан барыкка тимирэн, Халҕана "хаахыр" диэн хаалбыта, Барбыт дьон суолларын тибиинэн Хахсааттаах сата тыал саппыта. Күннүк Уурастыырап
Өссө холобурдар (1)
Уонунан этиҥнэр Охсулларын санатар Уолусхан сата тыаһым Улам-улам Уларыйан киирэн барда, Оччоото, намыраата П. Тобуруокап
3 аат тыл #
Улахан хабараан охсуһуу, кыргыһыы
Нууччалыы Жестокий бой, кровавое сражение
Эмиэ сэрии силлиэрдэ, Эмиэ сата тардылынна. Күннүк Уурастыырап Днепр арҕаа эҥээригэр Дирбиэн сата тыаһаата. Кыайыы тимир тибиитэ Өстөөх үөрүн кыйдаата И. Чаҕылҕан
4 аат тыл #
Туох эмэ үлүскэннээх күүрээнэ, күүһэ
Нууччалыы Неослабевающая сила чего л. (напр., какого л. чувства)
Кырдьык кыайыылаах сатата, Сырдык сытыы ыҥырыыта, Саҥа олох киэҥ хардыыта Биһигини араарбыта. С. Данилов Саргылаах санаам кыната, Сахалыы ырам сатата Эйиигин кытта буолуоҕа, Эйиигин арчылыы туруоҕа. М. Ефимов Кини нуучча өйүн-санаатын сататын албын суолунан тохтотуо суоҕа П. Филиппов
5 даҕааһын #
суолт. Сата курдук күүстээх (тыал); саталанар, күүстээх тыалланар (хол., туох эмэ көтөр албастаах кыната)
Нууччалыы Свирепый (о ветре); свирепствующий сильным ветром (напр., о крыльях магических сил). [Кыһыл Ойуун:] Кырыыстаах сата кынаттаах Кыһыл Ойуун улуу дьаалы Хааннаах далай ытыспынан Хара норуот хараҕын аһан, Көрбөт хараҕын көрдөрөн Көҥүлүн уотун уматыам дуо?!
6 этии #
Нууччалыы Стать поводом к раздору, скандалу
Сата баһын тарт - 1) тугунан эмэ улахан иирээн, айдаан тахсарыгар сылтах буол Саҥардаххына сата баһын тардыаҥ турар. Болот Боотур; 2) улахан айдааны тарт, иирээни таһаар. Θ Поднимать большой шум, сеять раздор, устраивать скандал. Сатаабат сата баһын тардар (өс хоһ.). – Оо, абаккам… ол хара түүлээх субайы тиэрэ биэрбит киһи, баччатааҕы киһиэхэ ас да бөҕө буолуох этэ… – Кэбиһиий, доҕоор, сата баһын тартаҕыҥ дьэ ол дии. ХС Сата буурай - дохсун сата, дохсун силлиэ; саталаах дохсун охсуһуу, кыргыһыы. Θ Буря огромной силы; свирепое сражение, жестокий бой. Сата буурай түһэн Сатыылаан турбутугар: "Өстөөҕү сүүһүн тэһэр Үтүөкэннээх снайпер!.. " дэппиккин Үөрэн даҕаны истибиппит, Үс бүк үрдээбиппит. Р. Баҕатаайыскай Сата буурай быыһыгар сааллар чаҕылҕан уоттара сапсыйдылар. Эрилик Эристиин
Өссө холобурдар (2)
Сата таас - сата 1. 1 диэн курдук. [Ап-Чарай:] Ээй-ээ, били ини-биилэр иһээхтииллэр эбит. Олоруохтааҕар кинилэри муодалыам буоллаҕа, сата тааһым сатаны түһэрээ ини. И. Гоголев Ср. др. -тюрк. йат ‘колдовство, волшебство, связанное с вызыванием дождя и ветра’, сата ‘коралл’, тюрк. йада, йада-таш ‘магический камень, силою которого вызывают выпадение и прекращение дождя и снега’, бур. зада ‘ненастье, дождливая погода’, монг. дьада ‘безоар для вызывания ветра и дождя’