Перевод с якутского
сатаа
туохтуур
Нууччалыы банка; мочь; уметь
English can, to be able to, to know how to
Ис хоһооно · 15
1 туохтуур #
Нууччалыы банка; мочь; уметь
English can, to be able to, to know how to
кини барыны сатыыр он всё умеетhe can do it all итини сатыам суоҕа я не могу это сделатьI can't do this
2 туохтуур #
Тугу эмэ оҥоро үөрүйэх буол, сөпкө, таба оҥор, быһаар
Нууччалыы Обладать способностью к чему-л., находить верное решение чего л., уметь
Ыл, тукаам, сатаан кэпсиир киһи кэпсээн биэр. Амма Аччыгыйа Кини сүр мындыр, тугу барытын сатыыр. Болот Боотур Хотугу муора кытылыгар үөскээбэтэх киһи маннык тумаҥҥа түбэстэҕинэ сатаан айанныыра саарбах. Н. Якутскай
Өссө холобурдар (3)
Кини, аны санаатахха, оҕо санаатын сатаан тутар үчүгэй педагог эбит
Суорун ОмоллоонТогойкин, дьиҥэ, хайа үрдүгэр тахсыан баҕаран, сылтах була сатыыр быһыылаах. Амма Аччыгыйа Кини төрүт даҕаны дьон иннигэр түһэ сатыыр идэтэ суоҕа. Софр. Данилов. Оҕолор охто сытар киһини өйөөн туруора сатыыллар Н. Якутскай
3 туохтуур #
Бэйэҥ тускар тугу эмэ тап, барыстааҕын, сүүйүүлээҕин бул
Нууччалыы Находить выигрышный для себя путь, способ в осуществлении чего-л., уметь добывать себе выгоду
"Хамыһаар" ойоҕо сатаабыт [кырыыса уутугар иһит тоһуйан], биһиги курдук биир уһааччык ууга уон солкуобайы кутан биэриэ дуо? Дьүөгэ Ааныстыырап Быйыл өрүһүнэн таһаҕас кэлэ сатаата. Ыһыах аһын аһыы сатаатыбыт. [Дьаакып:] Эдэр бэйэм кырдьыахпар диэри үлэлии сатаатым да, байбатым. А. Софронов
Өссө холобурдар (2)
[Күөх Көппө] саас хойут баҕайы, -- отут муунта бурдугу бу ыспыта. Онтуката, ардахтаах дьыл буолан, син тахса сатаабыт эбит дии.
Суорун ОмоллоонНаучнай да өттүнэн - хааччыйа сатаабыттара - үлэ саҕаламмытын иккис сылыгар номнуо наука түөрт хандьыдаата баар буолбута В. Яковлев
4 туохтуур #
Үөрэнэн хаалбыт хайыыр эрэ идэлээх буол (хол., үгүстүк күлэр, саҥарыа да суохха саҥарар уо. д. а.)
Нууччалыы Отличаться способностью (напр., смеяться, говорить много)
Күлэн сыһыгыратары кини уруккуттан сатыыр Туох эмэ туһунан санаалаах, өйдөбүллээх буол (үксүгэр урут сыһ. туохт. ф-гар буолб. ф-лаах туохт. кытта ситимнэһэн төттөрү суолтаҕа тут-лар). Θ Иметь представления о чём-л., знать, понимать что-л. (большей частью употр. в ф. деепр. на -ан в сочет. с отриц. гл. и имеет отриц. знач.). Хайгыыр, сөпсүүр, сэргиир диэни Хаһан даҕаны сатаабат. Күннүк Уурастыырап Оттон Ньургууна тоҕо эрэ ордук курус. Сатаан үөрбэт, дьолу билбэт буоллаҕа дуу? А. Сыромятникова
Өссө холобурдар (4)
Махтанары сатыыр киһи Сатаан төлүүр ытык иэһин И. Гоголев Үс нүөмэрдээх трамвай -- кэллэ. Дьон, туола сатаан баран, киирэр аан тула иилистибиттэр. Амма Аччыгыйа Муус, өрүс хаатыгар кыайан баппакка, булчуттар сытар арыыларын анныгар кэлэн симиллэ сатаан-сатаан баран, барбат да, кэлбэт да буола харан хаалбыт. Н. Заболоцкай [Холкуостаахтар] бурдук өлгөм дохуотун үллэстэн, -- сэлиэһинэй алаадьытын кырыытынан "хаалыы" сатаан баран салтылар М. Доҕордуурап
5 туохтуур #
Кэрэйимэ, кэрэйэ санаабакка оҥор (куһаҕаны, саарбаҕы)
Нууччалыы Быть способным на дурные поступки
Халыыры, охсуһары, арыгылыыры сатыыр киһи. Өстөөх өлөрөрү-өһөрөрү эрэ сатыыр. Оччотооҕу бириискэлэр илэчиискэлэрэ тугу оҥороллорун барытын оҥороро, тугу сатыылларын барытын сатыыра Л. Попов Олоро сатаан баайыы баайабын. Сыта сатаан буолары-буолбаты кэпсэтэбит.
Өссө холобурдар (2)
[Баһылай:] Биһиги тоҕо өр буолла диэн күүтэ сатыы олоробут ээ. А. Софронов Тэһийэ сатаан сорох дьон аһыыр, сорохтор кэл да бар буолаллар, дьахталлар таһаҕастарын маныыллар Н. Габышев
6 туохтуур #
Кыайан оҥорор кыахтаах буол; кыаллар кыахтаах буол (сүнньүнэн урут сыһ. туохт. ф-тыгар буолб. ф-лаах туохт. кытта ситимнэһэн төттөрү суолтаҕа тут-лар)
Нууччалыы Быть в состоянии, мочь сделать что-л. (о человеке и живых существах), быть исполнимым, возможным (о каком-л. деле; в основном употр. в ф. деепр. на -ан в сочет. с отриц. гл. и имеет отриц. знач.). [Уоһук:] Эчи, кини ол курдук быһыыланар буоллаҕына, биһигинньиктэр сатаан да ыал буолуохпут суох
Киһи да сатаан кэпсиэ суох быһыылара бааллар.
П. ОйуунускайХомуһа хойуута бэрт, киһи сатаан хаамыа суох. Амма Аччыгыйа [Маай] хайдах махтаныан сатаан булбата
Суорун Омоллоон
7 туохтуур #
Буолбат формаҕа "сүгүннээмэ, сүгүн гыныма" диэн суолтаҕа туттуллар
Нууччалыы В отрицательной форме употребляется в значении “неотступно беспокоить кого-что-л. чем-л., не давать кому-л. житья, покою”
Бу киһи миигин сатаамаары гынна. Дьону сатаабаккатыгар тиийдигит. Саанар сурахтаахтара. Сатаамаары гыннахтара. Албыннаһан көрүөх баҕайы дуу Айталын
8 туохтуур #
Билиҥҥи кэмнээх аат туохтуур туттуу түһүгэр буолуу сыһыатын суолтатыгар "төһө табарбынан (табаргынан, табарынан...)" диэн өйдөбүллээх туттуллар
Нууччалыы В форме орудного падежа причастия настоящего времени употребляется в функции наречия образа действия со значением "как умею (умеешь, умеет...)"
Микиитэ төһө сатыырынан кэпсээтэ. Амма Аччыгыйа Дьон бары кыратыттан улаханыгар тиийэ түбүнэн тахсаллар ээ -- ким төһө сатыырынан, ким төһө күүһэ кыайарынан. Н. Заболоцкай [Атыыһыттар] төһө сатыылларынан бу тууһу хостотон атыыга таһаараллара И. Данилов
9 туохтуур #
көмө туохт. суолт
10 туохтуур #
Туох эмэ кыаллан биэрбэти, туолбаты оҥорорго сорунан көрөрү ыйар
Нууччалыы Выражает попытку совершить действие, выраженное деепричастием на -а. [Кулаковскай] киһи, уопсастыба олоҕор тыл суолтата олус улаханын биһиэхэ өйдөтө сатыыра
11 туохтуур #
Туох эмэ сөбүн элбэхтик, лаппа толорутук оҥоһуллубутун бэлиэтиир
Нууччалыы Выражает, что действие, выраженное деепричастием осуществлено в достаточно полной мере
12 туохтуур #
баран диэн тылы кытта туттулуннаҕына тугу эмэ оҥоруу аһара барбытын, наһаатыгар тиийбитин бэлиэтиир
Нууччалыы В сочетании со словом баран, обозначает, что действие, выраженное деепричастием, произведено в чрезмерной степени, достигло предела
13 туохтуур #
сыта, олоро, көһүтэ, истэ курдук тэҥҥэ сыһыат туохтуурдары кытта урут сыһыат туохтуур форматыгар ситимнэһэн, тугу эмэ гынартан салгыыны бэлиэтиир
Нууччалыы Сочетаясь с деепричастиями на -а, ыы типа сыта, олоро, көһүтэ, истэ в форме деепричастия на -ан (сатаан) показывает, что исполнение действия наскучило, надоело кому-л
14 этии #
Нууччалыы Относиться предвзято к кому-чему-л., быть пристрастным к кому-л
Көрө сатаа кэпс. - кими-тугу эмэ абааһы көр, хараххын ааллар Эн миигин көрө сатыыгын быһыылаах, наар миигиттэн иҥнэҕин. [Кэтириис:] Ол мин биир ынахпын көрө сатаатаххына, хайыыр эбиккин! - [Лэкиэс:] Ол эн ынаххын мин эмиэ тоҕо көрө сатаатамый. С. Ефремов
15 этии #
Этиилэр
Аҕала сатыы-сатыы (сатаан) көр аҕал
Аҕала сатаан күл да күл буолар. Н. Габышев
Бара сатаан
айаҕалыы сатаан диэн курдук.
"Аккаастанан көрүмүнэ дуу, күрээн хаалбакка дуу?!" - диэн санааҕа түһэр буолла бара сатаан. Д. Апросимов
Була (оҥоро) сатаан көр бул
Архытыактар да быһыытынан сүрдээх сэмэй, судургу, була сатаан уустугурдуута суох бырайыактары оҥортуур.
Н. ЛугиновБула сатаан мөҕөҕүт диир. П. Егоров
Өссө холобурдар (2)
[Испэктээккэ] наадата суох дэтээллэр суохтар. Оҥоро сатаан оонньооһун эмиэ суох. А Ү. Ср тув. шыдаар, с. -юг. чыта, бур. шадаха, монг. чадах ‘мочь, быть в состоянии, уметь’, хак. сыда ‘терпеть; быть в состоянии что-л. сделать; осилить, побороть’, алт. чыда ‘терпеть, выдерживать, выносить; быть в состоянии что-л. сделать, справляться’