ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

кыай

туохтуур

Нууччалыы побеждать; преуспевать; преодолевать; уничтожать

English win, succeed, overcome, conquer, destroy

Ис хоһооно · 11

1 туохтуур #

Нууччалыы побеждать; преуспевать; преодолевать; уничтожать

English win, succeed, overcome, conquer, destroy

2 туохтуур #

Сэриигэ, күөн көрсүһүүгэ, охсуһарга утарылаһааччыгын (өстөөххүн) үлтүрүт, хот

Нууччалыы Одержать победу над противником в битве, войне при полном его поражении. [Уот Уһутаакы - Ньургун Боотурга:] Кыайарын кыайдыҥ да, Кыһыылаахтык кыайдыҥ, Хоторун хоттуҥ да, Хомолтолоохтук хоттуҥ

  • Биһиги өстөөҕү кыайыахпыт, дьоллоох күҥҥэ тиийиэхпит.
    Т. Сметанин
  • Маныаха нуучча сэриитэ буорахтаах саанан, сибиниэс буулдьанан ытыалаан, өлөртөөн, кырган кыайаллар
    Саха фольк
  • Ханнык эмэ күрэххэ (куонкурустарга, күрэхтэһиилэргэ о. д. а.) күрэхтэһээччиҥ иннигэр түс, кинини баһый. Θ Одержать победу над соперником в каком-л. состязании (соревнованиях, конкурсах и. т. д.). Мас тардыһыытыгар үксүгэр ордук күүстээҕэ буолбатах, ордук тулуурдааҕа кыайар.
    Амма Аччыгыйа
Өссө холобурдар (2)
  • [Сынаҕы Баай:] Күөн көрсөн, күрэх былдьаһан Кыайдаххытына биирдэ арбанаарыҥ.
    И. Гоголев
  • Кырдьык, кини эппитин курдук, Роман Дмитриев Джавадины астыктык кыайар
    И. Федосеев

3 туохтуур #

Доруобуйаҥ, күүһүҥ, өйүҥ-санааҥ хоторунан тугу эмэ оҥорор, толорор кыахтан

Нууччалыы Осилить, одолеть что-л., справиться с чем-л. [Дуолан Хара:] Баҕар, олох олоруох, үтүөрүөх Баҕа санаам күүһэ бэрт буолан Ыар ыарыыны кытта күн, түүн Харса суох харсан кыайбыта буолуо

  • Кини, оҕо эрдэҕиттэн атаҕынан чэпчэки буолан, кыылы эккирэтиһиигэ сырыытын кыайар.
    С. Никифоров
  • Бары күүстэрин, сатабылларын уонна билиилэрин холбоон кытаанахтары кыайаллар, кыайыыттан кыайыыны ситиһэллэр
    И. Данилов
  • Хоргуйан, сылайан, кыайан хаампат буолан хаалла.
    Эрилик Эристиин
Өссө холобурдар (3)
  • Туран куотуохпун, өттүгүм ыарыыта кыайан сүүрдүө суох.
    Н. Якутскай
  • Балтараа Баһылай тугу эрэ этиэх курдук иннин диэки дьүккүк гынан баран, кыайан саҥарбакка тохтоон хаалла.
    А. Бэрияк
  • Тюрк. кый

4 туохтуур #

Араас ыарахаттары, моһоллору туораан, олортон хотуулаах таҕыс, тугу эмэ туруулаһан, дьүккүһэн ситис

Нууччалыы Добиться успеха в чем-л; преодолеть, пересилить, осилить, справиться с чем-л

  • Күүһүм кыайара буоллар, бэйэм да иэстэһиэм этэ.
    Амма Аччыгыйа
  • [Учууталым тылларын өйдөөтөхпүнэ] санаабыппын барытын ситиэх, баҕарбыппын бүтүннүү кыайыах курдук сананабын.
    Н. Лугинов
  • [Маня:] Катя, мин быһыыта сатаан ыанньыксыт буолуо суохпун. Кыайбатым, сатаабатым бэрт
    С. Ефремов

5 туохтуур #

Икки утарылаһар өрүттэр (кылаастар эбэтэр ханнык эмэ идея иһин охсуһааччылар) утарсыыларын түмүгэр (биир өрүт) хотуулаах тахсан өрөгөйдөө, тарҕан, сайын

Нууччалыы Одержать, взять верх над классовым или идейным противником. [Василий Петров:] Өрөбөлүүссүйэ букатын бүтэ илик, биитэр баай кылааһа кыайыахтаах, биитэр үлэһит кылааһа кыайыахтаах

  • Мачча саҥара сытта: Син биир Сэбиэскэй былаас кыайыа: Ытыҥ, Өлөрүҥ!
    Н. Габышев
  • Социализм аан бастаан биир дойдуга - Сэбиэскэй Сойууска кыайбыта.
    ПЭ

6 туохтуур #

Кими эмэ буруйдаан кэһэт, хот, самнары баттаа

Нууччалыы Заклеймить, осудить; проучить кого-л

  • Этиспит дьон кинини ол Дарыбыан Кулуба кыыһыгар сирдэрбит сорунан үөҕэн кыайаллар.
    Амма Аччыгыйа
  • Үнүрүүн уопсай мунньахха Ганя дьэ Кешаны кыайда. Адьас үлтү этэн кэбистэ.
    С. Васильев
  • Ити буоллаҕына кини [Таня] ынахтарын соруйан халтаҥ сиргэ быыһаан мэччитиэм уонна миигин үҥсэн кыайа сылдьыа!
    М. Доҕордуурап

7 туохтуур #

Туохха эмэ мэһэй, харгыс буол, табыгаһа суох балаһыанньаҕа киллэр

Нууччалыы Причинять неудобство кому-л., ставить кого-л. в неудобное положение

  • Ити айылаах буолбут атаххын этэрбэһиҥ да хоччорхойо ыга тутан кыайыыһы.
    Эрилик Эристиин
  • Улахан да сиэх сүөһүтэ түбүлээн... Аҕыйах оппутун күрүөһүлээн дьэ кыайда.
    Күндэ
  • Салгыы үөрэниэххин тиийиммэт кыһалҕата кыайдаҕа дии! Дьэ абалаах суол
    М. Доҕордуурап

8 туохтуур #

Ханнык эмэ кэриҥҥэ, кээмэйгэ тиийэр-тиийбэт буол (үксүн буолб. ф-ҕа тут-лар)

Нууччалыы Чуть не достигать, не доходить до какого-л. предела в объеме, размере, возрасте, расстоянии и т. д

  • Ити Марха сэлиэнньэтэ... Итинтэн куорат көһү кыайбат сиргэ баар.
    Н. Якутскай
  • Андриан Корнилов саҥардыы "көнөн" эрэр, сүүрбэччэни кыайбат сүөһүлээх, орто ыал.
    М. Доҕордуурап
  • Эмискэ күөгүбүт быата чиккэҥнии түстэ. Байбал миэтэрэни эрэ кыайбат усталаах балыгы мөҕүһүннэрбитинэн соһон таһаарда
    И. Никифоров

9 туохтуур #

Элбэҕи бултаа, хомуй

Нууччалыы Добыть на охоте много дичи, собрать большой урожай

  • Миитэрэй андаатары кыайбыт, онон былаанын толороору санаата көтөҕүллүбүт этэ.
    Далан
  • Кинилэр [эһэлэр] үрэххэ бастаан киирдэхтэрин түүн хаптаҕаһы кыайдылар.
    Р. Кулаковскай
  • "Дьэ Киргиэлэй оҕонньор булду кыайдаҕа," - диэн бэрэссэдээтэл булгуччу эрэнэн олорор
    ХС
Өссө холобурдар (3)
  • Хото тут; суох гын (кыдьык, дьаллык туһунан). Θ Расправиться с кем-чем-л., уничтожить физически; преодолеть, искоренить дурную привычку. Сүөһү кыдьыгын хайдах кыайабыт?
    М. Доҕордуурап
  • Ити Андрюшканы түрмэҕэ олус да сынньан кыайдылар.
    Эрилик Эристиин
  • "Ооһу-у, Махсыым оонньообут тиитин [чаҕылҕан] кыайбыт ээ! " - диэн оҕонньор саҥа аллайа түстэ
    Р. Кулаковскай

10 туохтуур #

көмө туохт. суолт. -ан сыһыат туохтуур форматыгар атын туохтууру кытта туттуллан хайааһын толоруллар кыаҕа суоҕун көрдөрөр

Нууччалыы В форме деепричастия на -ан в сочетании с финитными глаголами в отрицательной форме указывает на несостоятельность действия, выраженного финитным глаголом

11 этии #

Нууччалыы Превосходить силой, умом, держать кого-л. в строгости, в узде

  • Кыайа тут - 1) күүскүнэн, өйгүнэн, тылгынан-өскүнэн баһый Суох, кыыстаах кэргэнин кыайа туттаҕына сатаныыһы. Туох аатай, наһаа көҥүллэринэн баран эрэллэр.
    Н. Якутскай
  • Күүстэринэн Бэрт Хара чахчы кыайа тутар эбит буолан баран, Тиэтэйбит халбархайынан Бэрт Хараны тарбаҕын төбөтүнэн сири таарыттарда. "Чолбон"; 2) Тугу эмэ сатаан толор, гын. Θ Осилить что-л. справиться с чем-л. Хас нүөмэр аайы биһиги ырыаны-хоһоону кыайа тутан хаһыакка бэрт үгүстүк таһаарар этибит.
    ПНИ ОСОТ

«К» буукуба