ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

сах

аат тыл, туохтуур, ынырыы

Нууччалыы время

English time

Ис хоһооно · 10

1 аат тыл #

Нууччалыы время

English time

  • бу сахха
    в это времяat this time
  • хайа сахтан?
    с каких пор?since when?
I

2 туохтуур #

Хататынан чокуур тааһы охсуолаан уотта ыл

Нууччалыы Высекать огнивом огонь из кремня

  • Хататынан уотта сах.
  • Ньырбачаан эмиэ кыымы сахпыта, бу да сырыыга кыым эмиэ умуллубута.
    Далан
  • [Нэк Ньукулай] удьурҕай хамсатын хостоон табах уурунна, кыаны кымаахтаан чокууру кытта бииргэ ыга тутта, хататын охсон сахта
    В. Протодьяконов

3 туохтуур #

Туох эмэ кытаанаҕы чабыйан сытыытык тыаһаа (хол., ат туйаҕын туһунан)

Нууччалыы Звонко стучать по чему-л. твёрдому (напр., о копытах лошади)

  • Дьиэлэр таас эркиннэрин лаһыгырыы саҕан, уулуссаны бүтүннүү ааллаан, тааҥкалар киппэриһэллэр.
    Амма Аччыгыйа
  • Ытылҕан айаннаах табалар Ый уота ыһыллар муостаахтар! Ураһа уоттара кытыастар, Ууналааҥ, уот саҕар туйахтар!
    М. Тимофеев

4 туохтуур #

Кимиэхэ эмэ туох эмэ санааны, иэйиини күөдьүт, туох эмэ уотун иит

Нууччалыы Пробуждать, возбуждать в ком-л. какие-л. чувства, мысли, зажигать в ком-л. чувство, мысли

  • Даша, эн мин дууһабар олоххо эрэл, муҥура суох таптал, иннигэ дьулуур уотун сахпытыҥ.
    Э. Соколов
  • Иһэр саас, иһэр саас, Эн эргит эдэрбин! Сүрэхпэр саҕан аас Сүтэрбит мичээрбин.
    В. Гольдеров
  • Уус-уран бөлөхтөр хардарыта сылдьыһыылара туһалаах буолуоҕа, элбэх саҥа санаалары саҕыаҕа.
    И. Федосеев
Өссө холобурдар (1)
  • Ср. др. -тюрк. чах ‘высекать (искру, огонь)’, алт., тув. чак ‘высекай огонь’
II

5 аат тыл #

Куһаҕан саҥнаах күүс, тыын

Нууччалыы Недобрая сила, недобрый дух

  • Саҥарарга сах ууһуттан аналлаах, Үөхсэргэ үөдэн ууһуттан үһүттэриилээх, Этиһэргэ ис-иһиттэн имэҥнээх.
    Өксөкүлээх Өлөксөй
  • Өһөгөй дьалхаана Өрө үллэҥнээтэ, Өлүү дүбдүргэнэ, Сах быһылаана буолла
    П. Ойуунускай

6 аат тыл #

Үөхсүү суолтатыгар: үөдэн

Нууччалыы В значении бранного слова: чёрт

  • Бу туох сах эбитэй.
  • "Мин буолтум иннигэр аһыыр да киһи көстүбэт. Саҕы сах илдьэ бардын!" - диэбит да [Чааччахаан] тахса көппүт, сүүрэн испит.
    Саха фольк
  • Хамаанда эрэ сах: үмүөрүһүү, үөрүү-көтүү соҕотохто хос иһигэр өрө ньиргийэ түстэ
    П. Филиппов
Өссө холобурдар (1)

7 аат тыл #

суолт. Киһи тугу эмэ сөбүлээбэтин, абааһы көрөрүн бэлиэтиир

Нууччалыы Выражает недовольство чем-л., огорчение. – Эт эрэ, Таал-Таал эмээхсин ханна барда? – Ээ сах, мин билиэм дуо?

8 этии #

Нууччалыы соотв. бог знает, чёрт его знает

  • Сах билэр кэпс. - ким да билбэт Сах билэр. Уһун солкуобай көрдүү барар ини.
    В. Яковлев
  • Сах сиэтин (салаатын) кэпс. - туох эмэ кыаллыбатаҕы оҥоро, быһаара сатыырбыттан аны уурайабын, итинник хааллын диэн этии. Θ Чёрт с ним; пусть будет так. Ээ, сах сиэтин кинилэри. Бэйэлэрэ өйдөрүн-төйдөрүн булуннуннар.
    С. Никифоров
  • Ср. др. -тюрк. йах-йух ‘всякая всячина’
III

9 аат тыл #

, эргэр. Кэм, дьыл-күн ааһыыта

Нууччалыы Давность или длительность происходящего; время

  • Аныгы албастаах сахха Айхалы тардыһан, Алҕаатаҕым буоллун Саҥа ыччаппын.
    Өксөкүлээх Өлөксөй
  • Санааргыыр сахха Саҥа санаа сайдан тахсар.
    А. Софронов
  • Көһөр сахха дьоннорбутун кытта бииргэ тутуспутунан сылдьарбыт. Н. Тарабукин (тылб.)

10 этии #

Нууччалыы Неожиданно скоро, быстро, уже

  • Хайа сах (сахха) - хайыы-үйэҕэ, көһүппэтэх курдук түргэнник, эрдэ Бурдуктара хайа сахха саһара буспут.
    Н. Якутскай
  • Ср. казах. шак ‘период’, каракалп. шаҕ ‘пора’, бур. саг ‘время’, кум. чакъ, др. -тюрк. чах, тат. чак, уйг. чаҕ ‘пора, время’

«С» буукуба