Перевод с якутского
ыраах
даҕааһын, аат тыл, сыһыат
Нууччалыы далёкий
English distant, far, remote; far
Ис хоһооно · 11
1 даҕааһын #
Нууччалыы далёкий
English distant, far, remote; far
ыраах дойдулар далёкие страныdistant countries
2 даҕааһын #
Чугас буолбатах, чугаһа суох, тэйиччи баар
Нууччалыы Находящийся на большом расстоянии от чего-л., далёкий, дальний, отдалённый
Кырдьаҕас нууччалар үгэстэринэн, уруулар ыраах айаҥҥа барбыт күннэригэр дьиэ миинньиктэммэт эбит. Амма Аччыгыйа Ураһаттан соччо ырааҕа суох сиргэ биһиги табаларбыт аһыы сылдьаллара. Т. Сметанин Ити курдук олох, охсуһуу туһунан кэпсэтэ-кэпсэтэ, доҕордуулар ыраах суолу билбэккэ хаамтылар М. Доҕордуурап
Өссө холобурдар (7)
Хараҕа ырааҕы көрбөт, кулгааҕа чугаһы истибэт (өс ном.). Чугаһы чуораанынан, ырааҕы барабаанынан ыҥыран, сыбаайба оҥорбут. Саха фольк Доҕордуу дьоҥҥо Ыарахан чэпчиир, Ыраах да чугаһыыр. П. Тобуруокап Күлсүү-салсыы, ырыа-тойук – маннык айаҥҥа сир ырааҕа биллибэт Т. Сметанин Ыраах этиҥ этэр. Н. Неустроев Кеша биһикки уолбутунаан кумахтаах кытылга тиийэн, соччо ырааҕа суох сөтүөлээтибит. Н. Габышев Төбөтүн түөһүгэр ыһыктан кэбиһэн баран, доҕоро аата эрэ үнүөхтээн ыраах хаалан иһэр. Эрилик Эристиин Балыктаах солуурчахпыт ыраах төкүнүйэ турда Т. Сметанин
3 даҕааһын #
Хаһан эмэ буолуохтаах эбэтэр урут буолбут, ааспыт
Нууччалыы Отдалённый большим промежутком времени от какого-л. момента
Өрүс турбут. Сайын буолуоҕа ыраах. Амма Аччыгыйа Бу нуурайар, саргылаах Сайсарыны ахтаннар, Кэлиэхтэрэ кый ыраах Үйэлэртэн сахалар. С. Данилов Ол биһиги дьоммут хаһан сыылан-таалан сыысоту [хортуоппуй киэнин] хомуйаллара ыраах С. Ефремов
Өссө холобурдар (4)
Оччотооҕуга, оҕобут ыал буоларын санаатахха, ырааҕа бэрт курдуга. Софр. Данилов. Тордоохоп, адьас өрдөөҕүнү, ырааҕы санаан, чочумча саҥата суох олордо. С. Никифоров Күндэ инникини, ырааҕы көрөн суруйбутун билиҥҥи киһи эмиэ бэркэ биһирээн ааҕар ХС Аныгы ыччат былыргы биһигиттэн ыраах сабырыйа дьон эбээт. Амма Аччыгыйа [Баҕа – тураахха:] Көтөр кынаттаах ууһуттан Ырыаһыккынан даҕаны Ыраах бастыҥнараҕын. Күн Дьирибинэ. Биһиги үйэбитигэр таҥас билиҥҥи таҥастааҕар ыраах кырасыабай, киэргэллээх этэ! М. Горькай (тылб.)
4 даҕааһын #
Туспа-туора, олох атын, тэйбит
Нууччалыы Отчуждённый, чуждый, далёкий (напр., по духу, во взглядам)
Хайабыт сүрэҕэ төрөөбүт ийэбититтэн ыраах буолуой.
Суорун Омоллоон[Ася:] Ыраах, дириҥ кэпсэтиилээх дьон эбиккит. Н. Габышев Хаһан эрэ тапталлаах, чугас киһитэ Селенин, бу кылгас кэпсэтииттэн сылтаан, өһүөннээх буолбатаҕына, туора, ыраах, толоос киһи буола охсубутун кини [Нехлюдов] өйдөөтө. Л. Толстой (тылб.)
Өссө холобурдар (3)
Сиртэн халлаан ырааҕын кэриэтэ ырааҕы саныыр киһи (өс хоһ.). Серёжа онно тулатыгар сыһыана суох тугу эрэ олус ырааҕы, уһуну толкуйдуур курдуга.
Н. ЛугиновЫрааҕы, киэҥи көрөр, өйдүүр буолуохха наада. М. Доҕордуурап Куриль, табаларын күрэйинэн дьарыйан биэрэ-биэрэ, ырааҕы саныы истэ. Доҕордоһуу т
5 аат тыл #
Тэйиччи баар, ыраатан көстөр сир; тэйиччи баар ким, туох эмэ
Нууччалыы Удалённое место, видимое глазом далёкое пространство, даль; кто-что-л., находящееся вдали
6 аат тыл #
Хаһан эмэ буолуохтаах эбэтэр урут буолбут, ааспыт кэм
Нууччалыы Что-л., отдалённое большим промежутком времени, далёкое будущее, давнее прошлое
7 даҕааһын #
Улахан суолталаах, далааһыннаах туох эмэ (хол., санаа, толкуй туһунан)
Нууччалыы Глубина и широта (напр., мысли), значительность и сложность содержания чего-л
8 сыһыат #
Чугас буолбакка, тэйиччи, ыраата
Нууччалыы Далеко, вдали, вдалеке; вдаль, далеко
9 сыһыат #
Улаханнык, ырааҕынан, лаппа
Нууччалыы Намного, гораздо, значительно, превыше чего-л
10 этии #
Нууччалыы Далеко не уедешь
Этиилэр
Муннуҥ анныттан ырааҕы көрүмэ көр мурун
Муннуҥ анныттан ырааҕы көрбөт сордоох эбиккин. Муораны түгэҕинэн тургутар, халлааны ырааҕынан эргитэр – муора тобугунан, халлаан хабарҕатынан диэн курдук (көр муора).
Сирдээн тимириэҕин (тимириэн) сир кытаанах, көр тимир I
Бардам баай батталыттан куотан сирдээн тимириэхтэрин – сир кытаанах, халлааннаан көтүөхтэрин – халлаан ыраах эбит. Софр. Данилов.
Ыраах барыаҥ суоҕа
элбэҕи ситиһиэҥ суоҕа Маннык бэлэмнээх ыраах барыаҥ суоҕа. Ыраахтан (ыраах) буолбат (буолбатах, үһү) кэпс. – туох эмэ (хол., куһаҕан) буолара дөбөҥ.
Нетрудно, нехитро, долго ждать не приходится (о наступлении, совершении чего-л. плохого).
Биһиги да итинник буоларбыт ыраах үһү дуо?
Н. Лугинов
Тыҥыраҕы кистээтэххэ сатанар
кыратык дьорҕойдуҥ, бэйэҕин биллэрдиҥ да, ынкыбыдыларга тыллыыллара ыраахтан үһү дуо?
Кинээһи да аҕалар ыраах буолбатах. "ХС"
11 этии #
Нууччалыы Задолго до какого-л. момента. [Оҕус] төрүөн ыраах инниттэн кыһын уһун этэ дии
Этиилэр
Ыраах иннинэ
туох эмэ буолуон быдан иннинэ Амма Аччыгыйа.
[Бэрэбиэччит – Казаковка:] Ол нуучча мааҕын эһиги Киириги кытта барыаххыт ыраах иннинэ, Киириктээх диэки манан кэлэн туораабыта. С. Ефремов
Ыраах ордук
быдан, лаппа, ырааҕынан үчүгэй.
Намного, гораздо лучше, куда лучше, чем что-л. иное.
[Ньукуу:] Бу курдук икки саары икки ардыгар сылдьыахтааҕар, саа тутан этэрээккэ киирбит ыраах ордук буолсу. А. Софронов Мара киһи марабынан, Маспын-оппун булбутум, Ынахтарбын көрбүтүм Ыраах ордук буолууһу. Күннүк Уурастыырап
Өссө холобурдар (2)
Сатаспат буола-буола олоруоххут кэриэтэ, арахсан хааллаххыт дии. Ол ыраах ордук сынньалаҥ. ХС Ср. ДТС ырах, кум. йыракъ, тув. ырак, кирг. ыраак ʽдалёкий, далекоʼ