ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

иҥ

аат тыл, туохтуур

Нууччалыы проникать

English (with dat.) to be absorbed, to leach, to penetrate, to steep

Ис хоһооно · 9

1 туохтуур #

Нууччалыы проникать

English (with dat.) to be absorbed, to leach, to penetrate, to steep

  • сиргэ уу иҥэр
    вода уходит в почвуthe water is absorbed into the soil
I

2 туохтуур #

Туохха эмэ дириҥник өтөн киирэн симэлий (ууну, убаҕаһы этэргэ)

Нууччалыы Впитываться, всасываться во что-л. глубоко

  • Уһаты хоруппуппут. Күһүн туора бысталаабыппыт. Ол аата сааскы хаарын уута сиригэр иҥмэккэ суха суолунан иҥнэри устун дөбөҥнүк ааһарыгар кыах биэрбиппит.
    М. Доҕордуурап
  • Суоллар кытыыларыгар, сүөһү хаспыт аҥхайдарыгар, элээннэргэ саҥардыытааҕыта түспүт ардах уута сиргэ ситэ иҥмэккэ, халыйан сытар.
    А. Бэрияк
  • Ардах уута иҥэн, Адьас малыс буолбут
    Күннүк Уурастыырап

3 туохтуур #

Оборон бэйэҕэр илдьэ хаал, арахпат курдук биһилин

Нууччалыы Пропитываться, впитать насквозь

  • Болотуна ырбаахылар көҕүстэригэр көлөһүн иҥмитэ, орто ойуун дүҥүрүн сирэйин саҕа буолан, хараарыҥныы турда.
    Амма Аччыгыйа
  • Оҕунуох иҥмит харыларын быар куустан баран турааччы.
    А. Федоров
  • Хайдыбыт сиринэн буруо иҥмитэ саһаран көстөрүттэн астыммыт курдук тутунна.
    Болот Боотур
Өссө холобурдар (1)
  • "Мин субу аҕай кэллим ээ," – дии тоһуйда Уйбаан уонна убайыгар оҕунуох иҥмит чэрдээх илиитин уунна
    Н. Лугинов

4 туохтуур #

Умнуллубат, арахсыбат гына хатанан хаал (хол., өйгөр-санааҕар, сүрэххэр)

Нууччалыы Оседать, оставаться, сохраняться в памяти, сердце (навечно)

  • Күүстээх, көдьүүстээх тыл кэмигэр, сөпкө, ис сүрэхтэн этиллиэн наада. Оннук тыл кулгаахха иһиллибэт, сүрэххэ иҥмэт буолуон сатаммат.
    Амма Аччыгыйа
  • Арай ити дьикти нарын мичээр Кириһээн өйүгэр-санаатыгар сүппэт гына иҥэн хаалбыта.
    Д. Таас
  • "Өрөбөлүүссүйэ буурҕатын кинээстэр сатаан сибииккэҕэ хаайыахтара суоҕа, кини үлэһит норуокка бүтүннүүтүгэр иҥэн сылдьар улуу күүс," – дии санаата Александр Сергеев
    М. Доҕордуурап

5 туохтуур #

Олохсуйан хаал (хол., хос аат)

Нууччалыы Укорениться, укрепиться, войти в обиход, пристать, привязаться (напр., прозвище)

  • Фашист сидьиҥ аармыйатыгар талаанньыт, торбуйахсыт, тирбэҕэһит диэн сааттаах аат хара мэҥ буолан иҥнэ.
    Амма Аччыгыйа
  • Онтон ыла Сүөдэргэ "Сылгыһыт Сүөдэр" диэн хос аат иҥмитэ.
    Н. Якутскай
  • Кини дьиҥнээх аата Петр, ол эрээри дьон кинини кыра эрдэҕиттэн таптаан Чаҕылыыс диэн ааттаан, ити хос аата киниэхэ иҥэн хаалбыта
    Н. Габышев

6 этии #

Нууччалыы Плотный, тучный, упитанный и рослый человек (букв. пропитанный пищей человек)

Этиилэр

Ас иҥмит киһитэ (дьоно)

суон, төрөлкөй, арыы-сыа ньалҕаарыйбыт киһитэ Моторуһан түһэн, ас чахчы иҥмит дьонноро.

  • Эдэр киһи эмиһэ көрүөххэ куһаҕанын!
    Н. Лугинов
  • Хатыҥырын, уҥуох-тирии дии. Хайаан ас иҥмэтэх баҕайытай? Софр. Данилов.

Киһи (дьон) тыла иҥмит (тыл иҥмит) көр киһи тыла хонор

Өссө холобурдар (2)
  • Тыа да, куорат да кырдьаҕастара эн тускар тыллара кырыыламмыта сүрдээх. Киһи тыла иҥмит киһитэ аанньа буолбат.
    П. Филиппов
  • Тюрк. сиҥ
II

7 аат тыл #

Киһи сирэйин уҥуоҕа ордук биллэр көп эттээх миэстэтэ

Нууччалыы Скулы; щека

  • Эмээхсин да хараҕын уута иҥин быһаҕаһыгар диэри субурус гына түстэ. Ньургун Боотур. Саалын, бэргэһэтин үөһэ-аллара тардыалаабытыгар көрбүтэ: киһитин хаҥас иҥиттэн баттаҕын саҕатыгар тиийэ быһа охсуллубут баас чэрдийэ хараарар. Софр. Данилов. Иҥин уҥуохтара лоппоруһан тахсыбыт, хоп курдук таҥастаах аҕам киһи турар.
    М. Доҕордуурап
  • Кыһыл саһыл уорҕата Толбоннурар таҥаһыгар, Бүтүннүүтэ кып-кыһыл, Үрдүк иҥэ – арыы саһыл
    Р. Баҕатаайыскай

8 аат тыл #

Киһи иэдэһин тэтэркэйэ

Нууччалыы Румянец на щеках

  • Кыһыл көмүһүн кыырпаҕа быһыылаах, кыыс оҕо дьэдьэн иҥинээҕэр ордуктук кыыһан, тэтэрэ дьиримниир [Өлүөнэ эбэм].
    Суорун Омоллоон
  • Сааскы халлаан сарыалыныы Сардаҥалаах иҥнэрдээх Кырасыабай үчүгэй Кыыс бэрдэ буолбут кини
    Күннүк Уурастыырап

9 этии #

Иҥин да таттарбат түөлбэ. – аахайбат, кыһаллан да көрбөт Оҕонньор ол аайы иҥин да таттаран көрбөт быһыылааҕа. Н. Заболоцкай. Баабыр [киһи аата] иҥин да таттарбат. Хамсатын аргыый, холкутук оборор. Н. Заболоцкай.

Нууччалыы И даже ухом не ведет

Этиилэр

Иҥин хаана быһытталанна (иҥэ быһытталанна)

дьүһүнэ-бодото уларыйыар диэри улаханнык уордайда, кыыһырда.

Измениться в лице от гнева, перекосило лицо от гнева; он вскипел, кровь бросилась ему в голову.

  • "Өссө "сүбэлиирдээх" эбээт... – Бодневскай иҥин хаана быһытталанна. – Барбос иннигэр эккэлиэ суохпут".
    Болот Боотур
  • Кини, ортолуу чэйдии олорон, иҥэ быһытталанан, иэдэһэ үмүрүтэ тардан, ойон турда.
    А. Сыромятникова

Иҥин хаана кэйбит (иҥэ кэйбит)

иэдэһэ кып-кыһыл, тэп-тэтэркэй буолбут (долгуйан. кыбыстан, араас иэйииттэн).

Лицо зарумянилось, на щеках заиграл румянец (от сильного волнения, страсти, порыва чувств и т. п.).

  • Бэйэтэ сүүрбэччэлээх, иҥин хаана кэйбит. Киниэхэ туох көстөр бука барыта саҥа таптаабыт сүрэх курдук үөрэр-күлэр.
    Күндэ
  • Иҥэ кэйдэ, Сырайа сырдаата ¬-- Күлүм аллайда, Күлүүк буолла.
    Өксөкүлээх Өлөксөй
Өссө холобурдар (1)
  • Хараҕын тэрбэччи көрөн, иҥин хаана кэйэн, күлүм аллайан хаһааҥҥытааҕар да тупсубут көрүҥнэммит. Г. Угаров

«И» буукуба