ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

алын

даҕааһын, аат тыл, туохтуур, сыһыат

Нууччалыы просачиваться, проступать, выступать (о жидкости); быть сильно увлажненным, наполненным жидкостью

English lower

Ис хоһооно · 8
I

1 туохтуур #

Быыһылаан, чаалыйан өтөн таҕыс; убаҕаһынан туолан тохтубат эрэ гына, бычалыйан тур

Нууччалыы Просачиваться, проступать, выступать (о жидкости); быть сильно увлажненным, наполненным жидкостью

  • Үөһэттэн сэллээбэт ардах түһэн, аллараттан уу аллан -- хаайыылаахтар дьагдьайа тоҥон бардылар.
    П. Филиппов
  • Сүрдээх ардахтаах сайын буолан, сир-дойду барыта уунан аллан турар.
    ХС
  • Улахан көҥүс, Угуттуу аллан, Быйаҥнаах уутун Бысхаччы аспыт.
    Күннүк Уурастыырап
Өссө холобурдар (1)
  • Тиритэн көлөһүннэрэ аллыбыт аттар ыарахан таһаҕастаах тэлиэгэлэри умса дьулурутан истилэр
    Эрилик Эристиин

2 туохтуур #

Өлгөмнүк, дэлэйдик өрө дэбилий, бараммакка куруук тахса, элбии тур (үксүгэр быйаҥ, ас-үөл туһунан)

Нууччалыы Появляться, как бы извергаться в изобилии, быть неиссякаемым и обильным (обычно о достатке, урожае, продуктах)

  • Күүстээх-уохтаах Көлүөнэ дьонноруом, Араҕас илгэ Алларын курдук Ахсаабакка үлэлээҥ! Саха нар. ыр. III. Аммаҕа Маталах хочото Араҕас арыынан алынна.
    Күннүк Уурастыырап
  • Аан ийэ дойдубут араҕас далбара Олоҥхо маһыныы ас алла турдун
    С. Васильев

3 этии #

Сыанан-арыынан (сыа-арыы, арыы) алын көр сыа-арыы

II

4 аат тыл #

Туох эмэ сир диэки өттө, намыһах өттө эбэтэр түгэх өттө

Нууччалыы Низ, основание, нижняя часть чего-л

Өссө холобурдар (3)
  • Хоруу түгэҕин алын кырыытынан [сүүрүк] дьөлө хаһан, тоҕой сири тоҕо сиэлийэн кэбистэҕэ дии.
    Амма Аччыгыйа
  • Бэргэһэтин устан баран чэчэгэйин туттан көрбүтэ: куйахатын алын кырыытынан уҥуоҕуттан кыһарыйа хайа ыстанан хаалбыт.
    Эрилик Эристиин
  • Сүөдэр аргыһа туох да диэн хоруйдуон булумуна ыксыыр, сонун оноотун алын бүүрүгүн эрийэр-мускуйар
    Н. Якутскай

5 даҕааһын #

Аллараа өттүнээҕи, намыһах эбэтэр түгэх өттүнээҕи

Нууччалыы Находящийся у основания или нижней стороне, на дне

6 даҕааһын #

Аллараа кэрдиискэ турар, алларааҥҥы

Нууччалыы Низший, младший; первичный

  • Алын чыын. Алын бэчээт.
  • Туохха барытыгар оттомноохтук сыһыаннаһар, алын чыыннарыгар сымнаҕас эписиэр быһыытынан [Гавриил Иванову] ытыктыыра.
    А. Данилов
  • Куймугур кутурук куобаҕы Аһылык чааһынан дьаһайар Алын соҕус үлэҕэ Анаан кээспиттэр
    П. Тобуруокап

7 сыһыат #

суолт. Аллара диэки, намыһах эбэтэр түгэх өттүн диэки (диэкинэн)

Нууччалыы Внизу; низом; на дне

  • Куркуру, хапчааны төлө көтөн тахсан, иирбит дохсун дьулусханынан алын устар.
    Ч. Айтматов
  • Үйэлэрин тухары дьахтары бэйэлэриттэн алын саныы, биир тыла суох бас бэриннэрэ үөрэммит эр дьон дьахтар тэҥ бырааптаннаҕына, кэргэннии олох айгырыан курдук толкуйдууллара
    ФЕВ УТУ

8 этии #

Нууччалыы Побеждать, уничтожать врага раньше, чем уйти из жизни (умереть). [Казаков:] Эйигин [Киириги] анныбар баттаан баран өлүөм

Этиилэр

Алын сыҥаах буол көр аллараа сыҥаах буол

Өссө холобурдар (4)
  • Дьуона кинээс аны суруксутугар алын сыҥаах буолар.
    Н. Якутскай
  • Анныгар баттаа - өлүөҥ иннинэ өстөөххүн кыай, ситис
    С. Ефремов
  • “Ама атаспын анныбар баттаатым ини,” - диэн уһун түүнү мэлдьи быһа ыаспайдаата.
    П. Ойуунускай
  • Ср. тюрк. алтын ‘низ’

«А» буукуба