ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

кыыл

аат тыл, даҕааһын

Нууччалыы дикий

English wild

Ис хоһооно · 9

1 аат тыл #

Нууччалыы дикий

English wild

  • кыыл таба
    дикий оленьa wild deer

2 аат тыл #

Айылҕаҕа көҥүлүнэн үөскүүр, үксүгэр сиэмэх, түөрт атахтаах дьиикэй харамай

Нууччалыы Дикое животное, зверь. [Сэрииттэн] Көтөр кынаттаах күрэннэ, Тыа кыыла тыаһырҕаата, Далай балыга хадьырыйда

  • Булчут кыыл өлөрдөҕүнэ, манан баҕар атын кыылдьыт байанайын сарбыйдаҕым буолуо дии санаабат.
    Күннүк Уурастыырап
  • Кыылы бултуурга мэҥиэ быраҕар куолу
    Т. Сметанин

3 аат тыл #

Айылҕаҕа көҥүлүнэн үөскүүр сорох көтөр кынаттаахтар (сахалар ытыгылыыр эбэтэр дьулайар көтөрдөрүн ааттыыллар)

Нууччалыы Некоторые дикие птицы, дичь (обычно так называют птиц, которые вызывают у якутов чувство уважения или боязни, опасения)

  • Итини кэпсээт, Ырыа кыыһа, Кыталык кыыл буолан, Кый үөһэ көппүтэ.
    Күннүк Уурастыырап
  • Өбүгэ саҕаттан биһиэхэ "Хотой кыыл дьоло" диэн сэһэн баар. Ол сэһэн эр бэрдэ киһиэхэ Олох уон аартыгын сырдатар.
    С. Данилов
  • Хопто кыыл тумаҥҥа мунара, Кэҕэ кыыл кэрии кэтэҕэр этэр
    С. Зверев
Өссө холобурдар (2)
  • Кыыл ат дииллэр, дьэ аны туттарбата, ыҥыырбын ыһара буолуо диэн, дьиксиммитэ.
    С. Дадаскинов
  • Холкуостаахтар омурҕаннарыгар тахсан аһыы олорон, курдам хаҥыллар, кыыл сылгылар тустарынан ыаһахтастылар. Дьүөгэ Ааныстыырап. Ср. др. -тюрк. хыл 'название птицы (шилохвост или рябок)'

4 аат тыл #

түөлбэ. Ким-туох эмэ (киһи, мал-сал, туох барыта)

Нууччалыы Кто-что-л., некто, нечто (человек, все вещи и предметы)

  • Харчы диэн - улахан күүстээх кыыл.
    Н. Неустроев
  • Аны бу кыылларбыт [бытыылкалаах арыгыларбыт] үлтүрүйэн хаалыахтара.
    Болот Боотур
  • Туох барыта манна кыыл дэнэр: харчы, киһи, ас, таҥас
    Н. Габышев

5 аат тыл #

түөлбэ. Кыыл таба

Нууччалыы Дикий северный олень

  • Кыыл кыһынын маска тахсар, сайынын муора арыытыгар киирэр.
    Далан
  • Биһиги биир кыылы сиэбиппит. Н. Тарабукин (тылб.)

6 аат тыл #

үөхс. Дьиикэй, сидьиҥ, ыт (киһилии сигилитин сүтэрбит, бас-баттахтык, дьиикэйдик быһыыланар киһини үөхсүү)

Нууччалыы Дикарь, тварь, собака утративший человеческий облик, безобразного поведения, не вписывающего ни в какие рамки

  • Бу саатар сирэйэ суохтар, кыыллар тылларын абатын!
    Суорун Омоллоон
  • Туох иһин кинини, кэдэрги баайаннар, Кыыллар кыыл курдук муҥнууллар, кырбыыллар? Эллэй. "Дьиккэр, киһи буолбатах эбиккин, кыылгын... " - диэтэ тиһэх эрэлэ сүтэн эрэр Багда Байбал
    Чолбон

7 даҕааһын #

суолт. Үргүүк, сиргэмтэх (сүөһү туһунан)

Нууччалыы Пугливый, дикий (о домашней скотине)

8 этии #

Нууччалыы Быть не в духе, проявлять свой злой нрав, бес вселился

  • Кыыла киирбит - дьиикэй быһыыта киирбит, киҥэ-наара алдьаммыт Аҕам кыыһырда да, ийэм: "Эмиэ былас муостаах кыыла киирбит", - диэччи уонна аҕабыттан куттанааччы.
    ХС
  • [Урядник] кыыла киирбитэ сүрэ бэрдэ -- үрүтүн үөһэ биири кэбэр: "Киэр бара тардыҥ!".
    А. Куприн
  • Кыыла турбут - 1) киҥэ-наара олус холлубут; уора киирбит, ииригирбит. Θ Быть в ярости, быть в бешенстве. Сиидэркэ тииһин хабырынаат остуолу оҕуста. Бу Сиидэркэни урут киһи билэр киһитэ этэ. Билигин наһаа да кыыла турбут.
    И. Гоголев
Өссө холобурдар (9)
  • Сытыары сымнаҕас уолга дылы этэ, эчи кыыла турбута, быччайбыта сүрдээх.
    Болот Боотур
  • Кыыллара турбут, сирэйдэрэ уокка баттаабыттыы кытарбыт дьон -- үксүлэрэ итириктэр эбит. "Кыым"; 2) тугу эмэ гынарга туруммут, өрүкүйбүт, сүргэтэ көтөҕүллүбүт. Θ Быть полным отчаянной решимости (выполнить что-л., добиться чего-л.). "Пуд Ильич, эрдэһит да баҕайы эбиккин, - күлбүтэ кини. - Бултаары дьэ кыылыҥ турбут. "
    Далан
  • Эдэр булчуттар -- санаалара көтөҕүллэн, үөрэн-көтөн мичилийэн, барар күннэрин кэтэһэн, кыыллара турбута сүрдээх.
    В. Протодьяконов
  • Көрсө түстүм кыттыгаспын, Кыттыгаһым саатын сүкпүт, Кыыла турбут, өрө көрбүт. М. Хара; 3) үргэн, куттанан, сиргэнэн киһини чугаһаппат буолбут; кыыллыйбыт (сүөһү, кыыл туһунан). Θ Становиться диким, неуправляемым (о животном). Кыыллара турбут уохтаах буурдар тыылла-тыылла түстүлэр.
    Болот Боотур
  • Ат буоллаҕына, кыыла туран, иирбиттии дьиэгэнийтэлээн, хаһыҥырыы-хаһыҥырыы тыбыырталаан, түөрт атаҕын үрдүгэр үҥкүүлүү сырытта. Дьүөгэ Ааныстыырап. Кыыла турбут сылгы, сүүрэн түүҥҥү хатаҥаҕа туйаҕын тыаһа уоттуу өрө хабылла турда.
    Р. Кулаковскай
  • Кыыл бар (сырыт) - бэйдиэ, кый бырах бар. Θ Бродяжничать, скитаться. Мэхээлэ баайын матайдаан, харса-хабыра суох ыһан-тоҕон испитэ. Онтон аҕатын, Ойоҕун кытта бурайсан - кыыл барбыта.
    Күннүк Уурастыырап
  • Мин баай батталын тулуйбакка кыыл баран, Бодойбоҕо сырыттым ээ.
    Эрилик Эристиин
  • Сотору кыһын кэлиэҕин, маннык кыыл сылдьан киһи буолбатын соччо-бачча эргитэ санаабат.
    ХС
  • Кыыл ыыт - 1) кими эмэ атах-балай ыыт, ускул-тэскил сырытыннар; кими эмэ куттаан, үүрэн ыыт. Θ Довести кого-л. до бегства, обрекать на скитания; букв. пускать (как) зверя. Уолу атаҕастааннар, биэ өлбүтүнэн дэлби куттааннар, кыыл ыыттахтара. "ХС"; 2) көрүүтэ-истиитэ суох хааллар, бэйдиэ сырытыннар. Θ Предоставлять самим себе, оставлять без присмотра (о детях). Оччоҕо оҕолору кыыл ыыталаан кэбиһэбит дуо? Кэбис, кинилэри дьарыйар хайаан да наада! "Чолбон"

9 этии #

Нууччалыы Жук-дровосек

  • Кыыл кута - маһы кэрбиир хомурдуос Кыыл таба - хоту үөскүүр, саас байҕал арыыларыгар киирэн төрүүр-ууһуур сир табата. Θ Дикий северный олень. Кыыл табаны буоллаҕына дьахталлар мас сүгэр быаларынан туһахтаан өлөртүүллэрэ дииллэр.
    Далан
  • Кыыл таба, хараҕын быччаччы көрөн баран, бу турар эбит.
    Н. Павлов
  • Хайаттан түһэн, кыыл табалар күөл килэккэй мууһугар киирдилэр. ПН ТОК. Кыылы иитии - күндү түүлээҕи (саһылы, кырсаны, нуорканы о. д. а.) тириитин туһанар сыалтан үөскэтэн көрүү-харайыы. Θ Звероводство. Кыылы иитиигэ ордук улахан болҕомто хотугу оройуоннарга ууруллар. КИиКСА. Кыылы иитии күүскэ сайдар биир суолталаах усулуобуйатынан кыылы ыарыыттан -- сэрэтии дьаһаллара буолаллар. БПМ КИиКСЫа. Кыылы иитээччи т. -х. - кыыл иитиитинэн дьарыктанар, ол салааҕа үлэлиир киһи. Θ Зверовод. Сопхуос булчуттара уонна кыылы иитээччилэрэ судаарыстыбаҕа сыл аайы мөлүйүөнтэн тахса солкуобайдаах кылааннаах түүлээҕи туттараллар.
    И. Данилов
Өссө холобурдар (3)
  • Саха сирин кыылы иитээччилэрин дьаныардаах үлэлэрин үрдүктүк сыаналыыллар. КИиКСА. Тойон кыыл - хотой (ытыктаан сүгүрүйэн ааттааһын). Θ Орел (форма почтительного обращения, выражение особого отношения). Ханнык даҕаны хотой, тойон кыыл даҕаны аны киһи сырыытын ситэллэрэ суох!
    Н. Габышев
  • Тойон кыыл биһиэхэ хайдах курдук ытыктанарын туһунан бэрт элбэхтик суруллан турар. Багдарыын Сүлбэ. Табаҕа бөрөттөн ураты биир хоромньулаах кыылынан хотой, манна ааттыылларынан тойон кыыл буолар эбит.
    ХС
  • Эриэн кыыл - эриэн үөн, моҕой диэн курдук. [Гитлер сэриитэ] Эриэн кыыл курдук Эриллэн сытар, Моҕой кыыл курдук Буулаан сытар. Саха нар. ыр. II. Эриэн кыылым уһуктаах тылынан Эмиийим кэрэтиттэн сыҥаахпар дылы Уот курдук дьукку салаабыта. П. Ойуунускай

«К» буукуба