ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

кэл

туохтуур

Нууччалыы приходить, приезжать, прибывать, подходить

English to come

Ис хоһооно · 20

1 туохтуур #

Ыраахтан бэттэх диэки сыҕарый, хамсаа; сыҕарыйан ханна, туохха эмэ тиий

Нууччалыы Приходить, приезжать, прибывать, подходить

  • Кэлэн аһааҥ. Сөмөлүөтүнэн кэллим.
  • Семен Иванович туран остуолга кэллэ.
    Т. Сметанин
  • Биһиги тааҥкаларбыт лүһүгүрэһэн кэллилэр.
    Т. Сметанин
Өссө холобурдар (5)
  • От-мас көҕөрөн, көтөр-сүүрэр кэлэн барбыта
    И. Данилов
  • Өрүс икки өттүнээҕи хайалар чабырҕайдарыгар уоттар умайан кэллилэр.
    Суорун Омоллоон
  • Уолчаан уһуктан чэмэличчи көрөн кэлэр.
    Н. Якутскай
  • Эмиэ куттал улаатан кэллэ.
    Эрилик Эристиин
  • Бириэмэ-бириэмэнэн кыдьыгыран, уҥуоҕа кыйыттан кэлэр
    М. Чооруоһап

2 туохтуур #

Ханна эмэ баар буолан хаал

Нууччалыы Оказаться, очутиться где-л

Өссө холобурдар (5)
  • Микиитэ уһуктан кэлбитэ, хараҥа буолбут.
    Амма Аччыгыйа
  • Ылдьаана иэдэстэрэ итийэн кэлбиттэрин биллэ. Софр. Данилов. Чыычаах [киһи аата] өйдөнөн кэллэ, иһин түгэҕиттэн иҥсэлээхтик өрө мэҥийэн уһуутаата.
    И. Гоголев
  • Ганята күлэрэ -- эбии бэргээн кэллэ.
    В. Яковлев
  • Ытыы туран эмиэ күлэн кэллим.
    Н. Тарабукин
  • Др. -тюрк., тюрк. кэл, гел

3 туохтуур #

Кэм, дьыл көстүүтүн туһунан: буол, саҕалан (3-с с. тут-лар)

Нууччалыы Наступить, настать (о времени, состоянии)

  • Саас кэлэн, хаар ууллан, чалбахтар тахсаллар. Эллэй. Хаар кэлээри гыммыт: сир никсийбит, от-мас налыйбыт, көтөр-сүүрэр чычаарбыт.
    Болот Боотур
  • Бар дьон ардах кэлээрэй диэн утаппыттыы баҕараллар да, халлаан ардыах быһыыта биллибэт.
    М. Доҕордуурап
  • Кинилэргэ эбиэт кэмэ кэллэ: миин истилэр, эт сиэтилэр. Софр
    Данилов

4 туохтуур #

Туһааннаах сиргэ тиэрдилин, баар буол

Нууччалыы Доставляться, быть доставленным куда-л

  • Ыраахтааҕыттан киһиэхэ эрэ мэтээл кэлбэт.
    Н. Неустроев
  • Аармыйаҕа сылдьар кыра уолуттан сурук кэлэн тоһуйбут. Софр. Данилов. "Доҕоруҥ ньургуннук өллө", - диир соһумар биллэрии кэлбитэ. Эллэй. Көмө күүппэтэх сирбиттэн кэлбитэ
    Н. Заболоцкай

5 туохтуур #

Иннигэр көстө түс, бу баар буол (хол., тиийиэхтээх сириҥ)

Нууччалыы Появляться, показаться, возникать, являться глазам (о местности)

  • Ойуур бүтэн, оллурдаах-боллурдаах киэҥ сир кэллэ.
    Т. Сметанин
  • Тиийиэхтээх сирэ кэлбэт, Дьиҥэ, уол суолун билбэт.
    Күннүк Уурастыырап
  • Иннигэр сотору соҕус үрэх көҥүһүн муостата кэлиэхтээх
    М. Чооруоһап

6 туохтуур #

Тарҕанан, киһи муннугар биллэр буол, тунуй (сыт туһунан)

Нууччалыы Достигать кого-чего-л., доноситься (о запахе)

  • Бу күөх окко олор, сэгээр, мутукча сыта манна кэлэр. Эллэй. Буруо сыта кэлэр.
    И. Гоголев
  • Дьиэ иһиттэн ас минньигэс сыта кэлэр
    Н. Павлов

7 туохтуур #

Иһиллэр буол, иһилин

Нууччалыы Достигать слуха, раздаваться, доноситься (о звуке)

8 туохтуур #

Тарҕана тык, тиий (сырдык, сылаас)

Нууччалыы Греть, светить, дойти, достигнуть до кого-что-л. (о тепле, свете). Үрүҥ күн сырдыга биһиэхэ тыкпатаҕа, оттор уоппут сылааһа биһиэхэ кэлбэтэҕэ

  • Бу ыас хараҥаҕа аҥаардас сулустартан эрэ сырдык кэлэр дии санаама
    В. Яковлев

9 туохтуур #

Дьэҥкэ, ырылхай буола үөскээн таҕыс, чопчу билин (хол., санаа)

Нууччалыы Возникать, приходить, появляться (напр., желание, мысль)

  • Ол кэмнэр, ахтыллан, мин өйбөр кэлэннэр, Оҕо саас оһуордаах күннэрин санаатым.
    Күннүк Уурастыырап
  • Сеня бүгүҥҥү күннээҕи эрэйдэммит сылаата кэлэн эмискэ саба түспүттүү, илиитэ-атаҕа сэниэтэ суох буоллулар.
    Н. Лугинов
  • Николай Гаврилович ону-маны сэһэргэһиэх санаата кэлбитэ
    П. Филиппов

10 туохтуур #

Төһө эрэ буолан таҕыс (туох эмэ түмүгэ курдук)

Нууччалыы Получаться; доставаться; добываться (о чем-л. как результате деятельности)

  • Бырама диэн күөлтэн бэрт элбэх собо балык кэлбитин үллэстибиттэр.
    Саха фольк
  • Бу дойдуттан сааһыгар аҕыс уон бугултан ордук кэлбитин өйдөөбөппүн.
    Амма Аччыгыйа
  • Сыл тахсар аһа кэлэн, Оҕонньор үөһэ тыынар
    Күннүк Уурастыырап

11 туохтуур #

Эбилин, баар таһымҥыттан элбээ

Нууччалыы Увеличиться в объеме; прибывать (о воде). [Өрүскэ] бөлүүн уу кэлбит

12 туохтуур #

Ханнык эмэ хайааһын, быһаарыы кэнниттэн тугу эмэ ситис

Нууччалыы Достигнуть, добиться чего-л. (в результате каких-л. действий), приходить к чему-л. (решению, выводу)

  • Саха норуота манныкка [албан аакка] бэйэтин героизмын уонна тулуурдаах сыратын түмүгэр эрэ кэлбитэ.
    Суорун Омоллоон
  • Маннык түмүккэ кэллэ.
    Н. Габышев
  • Өр кэпсэттилэр да, ханнык да быһаарыыга кэлбэтилэр
    Н. Заболоцкай

13 туохтуур #

Туох эмэ иһиттэн, быыһыттан таска таҕыс

Нууччалыы Выступить, проступить, показаться (что-л. жидкое); навернуться, набежать (напр., слезы)

  • Бурхалей хараҕын уута халыйан кэлэр.
    Эрилик Эристиин
  • Сыыҥтаан бар гыннарда. Муннуттан кэлбити кэрэхсээбиттии, ытыһын одууласта, -- түргэнник илгэн кэбистэ.
    Амма Аччыгыйа
  • [Ынах эмиийиттэн] туох да кэлбэт, хааппыланан эрэ тахсар, сыстаҥнас баҕайы
    В. Яковлев

14 туохтуур #

Кимиэхэ эмэ кэргэн, ойох буол

Нууччалыы Выходить замуж, становиться чьей-л. женой. [Күлүк:] Ол кыыһын мин билсэн, кини миэхэ кэлиэх буолан, мин кинини хайаан да ылыах буолан, тыл бэрсибиппит

  • Ол кыыс сөбүлээбэт буоллаҕына миэхэ кэлиэ суоҕа.
    Н. Неустроев
  • Итэҕэйэбин барытын, Анфиса. Хайдах бааргынан - кэл миэхэ!
    Н. Габышев

15 туохтуур #

Ханыылаахтык, элбэхтик үөскээ, ууһаа

Нууччалыы Размножаться, плодиться, множиться

  • Аҕам аах сүөһүлэрэ кэлбэккэ дьадайан испиттэрэ.
    Суорун Омоллоон
  • "Кэлбэт ыал, - диир норуот номоҕо, - Иирсээннээх буолааччы өрүүтүн".
    Р. Баҕатаайыскай
  • [Чугас урууларын] быһа холуйан, алта уонча киһи буолуо диэччи. Сахалыы быһатын эттэххэ, кэлбит ийэ ууһун киһитэ эбит
    ХС

16 туохтуур #

көмө туохт. суолт

17 туохтуур #

Хайааһын эмискэ, соһуччу саҕаланарын эбэтэр оҥоһуллар күүһэ эбиллэн иһэрин көрдөрөр

Нууччалыы Обозначает неожиданное возникновение или энергичное нарастание действия

18 туохтуур #

Хайааччы биир туруктан атын турукка киирэрин көрдөрөр

Нууччалыы Показывает смену состояния (названном основным гл.)

19 этии #

Нууччалыы Непоседа

Этиилэр

Иһэ кэлбит көр ис IV

[Ынах] Буугунуур, Бууннуур, иһэ кэлбэт, Иэтэн биэрбэт. С. Тимофеев. Санаата кэлбэт - кими-тугу эмэ сөбүлээбэт; гыныан баҕарбат, баҕата суох.

Нет желания делать что-л.; душа не лежит к кому-чему-л.

  • Собо диэн кэлээхтиэ дуо, быйыл балык мөлтөх быһыылаах. Эбэ тоҕо эрэ санаата кэлбэтэх.
    Н. Неустроев
  • Дьиэтин иһигэр ону-маны үлэлиэн санаата кэлбэт, туппута барыта илиититтэн мүччү түһэр.
    ХС
Өссө холобурдар (4)
  • Мантан ыла саҥата суох сырыттылар. Бэйэ-бэйэлэрин кытта кэпсэтиһиэхтэрин да санаалара кэлбэт.
    ХС
  • Санаата кэлэн - ис сүрэҕиттэн баҕаран, өрө көтөҕүллэн. Охотно, с охотой, желанием, рвением, настроением. Ыанньыксыттар санаалара кэлэн, үлэлэрэ-хамнастара күүрэн, күүркэйэн истэ.
    С. Никифоров
  • Дьиҥинэн ыллахха, Сергей звеневодтуон сөп этэ, санаата кэлэн баарынан-суоҕунан үлэлиэ этэ.
    В. Яковлев
  • Кини санаата кэлэн уһаммыт киһитигэр тугу барытын бэрт өр үйэлээх, модьу-таҕа, үчүгэй гына оҥороро. К. Ут кин

20 этии #

Нууччалыы Клонить ко сну

  • Уута кэллэ - утуктаата, утуйуон баҕарда Ыстапаан сытта да, уута букатын кэлбэтэ.
    А. Софронов
  • Күөрэгэй хамсаабакка олорор буолан уута кэллэ.
    Т. Сметанин
  • Ананий хас да хонукка утуйбатах буолан, уута кэлэн хараҕа силимнэһэ-силимнэһэ, утуктаан барда. М. Доҕордуурап

«К» буукуба