ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

кэтэ

аат тыл

Нууччалыы кета

I

1 аат тыл #

Кыһыллыҥы эттээх бөдөҥ муора балыга

Нууччалыы Кета (морская рыба)

  • Улахан остуолу тула олорон буспут кэтэ балыгы сиэтилэр.
    ХС
  • Биһиги Тютихэҕэ кэтэ балык муораттан өрүскэ ыы тахсар кэмигэр кэллибит.
    В. Арсеньев
  • Үрэх сүүрбэ арсыыннаах туоратын тухары кэтэ балык киэптии анньан киирэ турар.
    А. Алдан-Семенов
Өссө холобурдар (1)
  • Тунг. кеета

2 этии #

Кэтэ балык курдук кэтэ турар - сиэрэ суох өһөс (туох да диэ - эппитин этэ, оҥорбутун оҥоро турар)

Нууччалыы Очень упрямый, стоящий на своем (букв. идет напролом, как рыба кета) - в период нереста кета, преодолевая огромные расстояния, встречные течения, пороги, упорно устремляется в верховья рек и после нереста подыхает)

II

3 #

кэтэ бараан улууһа фольк. - олоҥхоҕо ханнык эрэ үөһээҥҥи биис уустара

Нууччалыы Какое-то верхнее племя (в эпосе олонхо)

  • Кэтэх өттүбүттэн кэтээбит, Кэтэҕинэн быалаах Кэтэ бараан улууһа, Кэлэҕэй бэйэбитин тылбаастаабыт, Кэргэн билэ дьонум, Бэттэх буолуҥ эрэ! Т-ТИГ КХКК; Кэтэ кэмэлдьи - өһөс, куһаҕан майгы. Θ Грубый, упрямый нрав. Эн Кэнчээри от курдук, Кэрэ дьүһүҥҥүн Кэтэ кэмэлдьибинэн Кэҕиннэриэм суоҕа. А. Софронов; Кэтэ кэрдии - бото болдьох диэн курдук. Мас курдук Өрүс алдьаныыта биирдэ эргийэн күөн көрсүөм, хаан харсыам, бото болдьох, кэтэ кэрдии буоллун. Саха сэһ. I. Кинилэр [улуу ойууттар] туох эрэ буруйдара-айыылара туолан дуу, күн сиригэр сылдьыахтаах бото болдьохторо, кэтэ кэрдиилэрэ кэлэн дуу, үөһээҥҥи тоҕус ойуун төрдүгэр көтөр быһыылара үһү
    И. Гоголев

«К» буукуба