Перевод с якутского
кэтэ
аат тыл
Нууччалыы кета
1 аат тыл #
Кыһыллыҥы эттээх бөдөҥ муора балыга
Нууччалыы Кета (морская рыба)
Улахан остуолу тула олорон буспут кэтэ балыгы сиэтилэр. ХС Биһиги Тютихэҕэ кэтэ балык муораттан өрүскэ ыы тахсар кэмигэр кэллибит. В. Арсеньев Үрэх сүүрбэ арсыыннаах туоратын тухары кэтэ балык киэптии анньан киирэ турар. А. Алдан-Семенов
Өссө холобурдар (1)
Тунг. кеета
2 этии #
Кэтэ балык курдук кэтэ турар - сиэрэ суох өһөс (туох да диэ - эппитин этэ, оҥорбутун оҥоро турар)
Нууччалыы Очень упрямый, стоящий на своем (букв. идет напролом, как рыба кета) - в период нереста кета, преодолевая огромные расстояния, встречные течения, пороги, упорно устремляется в верховья рек и после нереста подыхает)
3 #
кэтэ бараан улууһа фольк. - олоҥхоҕо ханнык эрэ үөһээҥҥи биис уустара
Нууччалыы Какое-то верхнее племя (в эпосе олонхо)
Кэтэх өттүбүттэн кэтээбит, Кэтэҕинэн быалаах Кэтэ бараан улууһа, Кэлэҕэй бэйэбитин тылбаастаабыт, Кэргэн билэ дьонум, Бэттэх буолуҥ эрэ! Т-ТИГ КХКК; Кэтэ кэмэлдьи - өһөс, куһаҕан майгы. Θ Грубый, упрямый нрав. Эн Кэнчээри от курдук, Кэрэ дьүһүҥҥүн Кэтэ кэмэлдьибинэн Кэҕиннэриэм суоҕа. А. Софронов; Кэтэ кэрдии - бото болдьох диэн курдук. Мас курдук Өрүс алдьаныыта биирдэ эргийэн күөн көрсүөм, хаан харсыам, бото болдьох, кэтэ кэрдии буоллун. Саха сэһ. I. Кинилэр [улуу ойууттар] туох эрэ буруйдара-айыылара туолан дуу, күн сиригэр сылдьыахтаах бото болдьохторо, кэтэ кэрдиилэрэ кэлэн дуу, үөһээҥҥи тоҕус ойуун төрдүгэр көтөр быһыылара үһү И. Гоголев