ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

налый

туохтуур

Нууччалыы не торопиться, не спешить, становиться спокойным, неспешным

Ис хоһооно · 7

1 туохтуур #

Бытаар, холкугар түс, наҕылый

Нууччалыы Не торопиться, не спешить, становиться спокойным, неспешным

  • Табалара -- эмиэ да бытаара налыйан бараллар, эмиэ да дьулуруйа түргэнник түһэллэр.
    Амма Аччыгыйа
  • Баһыкаан ыгылыйдаҕын ахсын Даарыйа өссө бытаарар, налыйар.
    Н. Габышев
  • Нил Нестерович тугу эрэ суруйан бырдьыгыната олорон, Тихоны көрөөт, налыйан сэһэргэспитэ
    Н. Босиков

2 туохтуур #

Оргууйдук наллаан, дьоһуннаахтык хаамп, хамсан (киэҥ, халыйа сылдьар таҥастаах кэтит, киппэ киһи туһунан)

Нууччалыы Ходить, двигаться медленно, важно (о крупном, полнотелом человеке в широкой, просторной одежде)

  • Барыллыа тойон арай хааман налыйан кэлбит. Саха ост. I. Тойон-хаан [Тыгын] аргыый налыйан Бэрт Хара диэки хаамта.
    М. Ефимов
  • Хаҥас диэкиттэн хааман налыйан кэлэр, Хатыҥ кийииттэриҥ ханналарый?
    С. Васильев

3 туохтуур #

Алларанан тарҕанан тэний (хол., былыты, буруону этэргэ); киэҥник тайаан нэлэһий

Нууччалыы Стлаться, распространяться по низу; тянуться, простираться

  • Симэхтээх киистэлээх синньэ күөх сэппэрээк сиринэн тэлгэнэн налыйда.
    Күннүк Уурастыырап
  • Халлааны сабардыы халыйбыт най хара былыт сиргэ тиийэ налыйан турар.
    А. Бэрияк
  • Буруо аллара диэки налыйар эбэтэр букатын сир үрдүнэн тарҕанар. МЛФ АҮө. Туймаада биир сүүнэ алаастыы көҕөрүмтүйэ налыйа сытар
    Н. Лугинов

4 туохтуур #

Аллара санньыччы түс, намылый

Нууччалыы Свисать, спадать вниз

  • Ат сиэлэ-кутуруга сиргэ тиийэ налыйан турара.
    А. Сыромятникова
  • Аллара налыйбыт адаар сиэллээх Атыыр сылгы биэлэрин күөйтэлээн, Атын алааска аһата илдьэр. Эллэй. Оҕурсу күөх отторо налыйбыттар. В. Короленко (тылб.)

5 туохтуур #

Бытааннык, сыыйа биир тэҥник сапсынан көт (кэтит, улахан кынаттаах көтөр туһунан)

Нууччалыы Лететь медленно, ровно, взмахивая широкими крыльями (о крупных птицах)

  • Улуу көтөр аллара налыйан, аттыбар кэлэн "пөс" гына түстэ.
    Т. Сметанин
  • Өс киирбэх биир хаас сиргэ налыйбытынан барбыта
    Н. Якутскай

6 туохтуур #

Илиигин, атаххын босхо ыытан холкугар түһэн сыт, олор

Нууччалыы Обмякнуть, иметь расслабленный вид. [Баһылай] олоро түһүөн баҕарбыт курдук, өндөйөөрү гынан баран, төттөрү налыйан хаалла уонна илиитин арыычча хамнатан, сапсыйан кэбистэ

  • Александр -- оронугар таҥас курдук налыйан сытар.
    М. Доҕордуурап
  • Ньургуһун утуйбуттуу налыйан -- хараҕын симэн сытара. Дьүөгэ Ааныстыырап. Кыракый княгиня -- кэлэн, кириэһилэҕэ оргууй налыйан олордо. Л. Толстой (тылб.)

7 туохтуур #

Тыаһа-ууһа суох үүт тураан буол, чуумпуран иһийэн тур (айылҕа көстүүтүн, күн-дьыл туһунан)

Нууччалыы Затихать, замирать, стихать, успокоиться (обычно о природных явлениях, погоде)

  • Мунду миинин курдук болоорхой бүтэй былыттаах, чуумпу, ичигэс күн налыйда.
    Н. Габышев
  • Харыйа ойуур налыйда Халыҥ хаарга утуйда. Эллэй. Соҕуруу дойду хараҥа түүнэ налыйан турар.
    Т. Сметанин
  • Тула барыта налыйда, нуурайда. Киэһэ буолла.
    А. Федоров
Өссө холобурдар (1)
  • Ср. монг. налах ‘прислоняться, опираться; наклоняться; перекашиваться’, монг. далийх ‘клониться набок, быть неодинаковым, несимметричным’

«Н» буукуба