Перевод с якутского
сүр
аат тыл, сыһыат, даҕааһын
Нууччалыы пугало
English scarecrow
Ис хоһооно · 8
1 аат тыл #
Нууччалыы пугало
English scarecrow
2 аат тыл #
Нууччалыы душа; вечный дух
English soul, eternal spirit
3 аат тыл #
Нууччалыы сердцевина
English core
4 аат тыл #
Киһи ис күүһэ, күүрээнэ таһыгар көстүүтэ (сүнньүнэн тард. ф-гар тут-лар)
Нууччалыы Внешнее проявление силы воли, духа человека (преим. употр. в притяж. ф.)
Көрүҥэ көстөрө, Көрөрө-күлэрэ Сүрэхпин сүүйдүлэр, Сүрдэрбин туттулар.
П. ОйуунускайАйаннаары оҥостон, сүрэ көтөҕүллүбүт ахан Амма Аччыгыйа
5 аат тыл #
Киһи саллар, куттанар ынырык туох эмэ
Нууччалыы Что-л. страшное, внушающее ужас
Арай тыал түһэн хааллын – манна сүрү кэпсииллэр дии! – Син буккуйан-тэккийэн сылдьыллааччы, бачча дойдуга кэлбит киһи баартаах буолуоҥ. Б. Павлов Олорон баран мин диэки эргиллибитэ, дьулааннаах сүр сымнаабыкка дылы, хараҕа уонна мунна начааскыга күлэн ыллылар ХС Сүр кыыл. Сүр көстүү.
Өссө холобурдар (3)
Хата, ол эрэйдээҕим, Өкүлүүнэм, бэрт сымнаҕас, сүр үлэһит, иистэнньэҥ, саҥата-иҥэтэ суох сылдьан барыны бары үлэлээн бүтэрэн-оһорон иһэр эрэйдээх этэ. Амма Аччыгыйа Сүр куйаас. Бороҥ Нил анныгар, Сөрүүҥҥэ баҕарбыт санаабар, Үчүгиий-үчүгэй Өлүөнэм Үрүмэ долгуна көһүннэ. С. Данилов Биһиги кырдьаҕас саллааттар, түбүктээх кэмҥэ олороммут, Кырдьаммыт сааспыт да ырааттар хаарбахха холоммот сүр дьоммут И. Эртюков
6 даҕааһын #
суолт. Ынырыктаах, алдьархайдаах, сиэри таһынан
Нууччалыы Страшный, отчаянный; невероятный
7 сыһыат #
суолт. Олус, наһаа
Нууччалыы Чрезвычайно, весьма
"Чэ да, кэпсии оҕус да, муҥнаама!" – диэххэ айылаах, сүр уйаннык саһарчы көрбүтүнэн, Өкүлүүн оһоҕун чанчыгар быар куустан кэбистэ. Амма Аччыгыйа Биһигиттэн чугас икки быыкаайык, ырбаахы сыгынньах уолаттар сүр кыһамньылаахтык күөгүлүүллэр. Н. Заболоцкай Уол сүр улгумнук ойон турда ХС
8 этии #
Нууччалыы Сильно напугать, перепугать кого-л
бэрт II диэн курдук. Дусяны кытта бэртиилэрэ сүр, киинэҕэ, үҥкүүгэ мэлдьи бииргэ сылдьаллар. И. Гоголев Степанов сылайбыта, аччыктаабыта сүр эбит. А. Фёдоров Муостабыт сыыһа-бөҕө сүр, харбамматаҕа, сууллубатаҕа быданнаабыт быһыылаах. "ЭК"
Этиилэр
Сүр баттат көр баттат
Омоҕой Баай эмээхсинэ биир киэһэ этэр: "Оҕонньор, эн ити Эллэй таһыттан киирдэр эрэ уҥуоҕуҥ босхо барыар дылы хамныыр ээ, быһыыта, куттанар, сүр баттатар быһыылааххын, итини эн билинэҕин дуу". Саха фольк Оскуолаҕа үөрэнэр эрдэхпинэ, бүтэйдии салла саныыр, сүр баттатар учууталлааҕым – Акулина Ивановна. С. Федотов
Өссө холобурдар (1)
Мэхээс сороҕор утары этиэн баҕарар да, итирик киһини кытта аахсан даҕаны дии саныыр. Ол эрээри дьиҥинэн тойонуттан толлоро, дьулайара, сүрүн баттатара бэрт быһыылаах. ХС
Сүрүн көтүт
кими-эмэ улаханнык куттаа Хараҥа хоско киирэн хаһыытаан оҕо сүрүн көтүттэ быһыылаах.
Сүрүн тоһут
кими эмэ киэптээбэт, киэбирбэт оҥор.
Сбить спесь с кого-л.
Аҥаардастыы киэптээн айбардыы сырыттаҕына, Коля уол ыһыахха дьон бөҕө ортотугар хара буору уоптаран сүрүн тоһуппут. ХС Сүрэ баттыыр кэпс. – кими эмэ ким эмэ аата-суола, сураҕа, үрдүк солото толуннарар, самнарар. Подавлять кого-л. своим авторитетом, известностью, высокой должностью.
Аатырбыт тустуук киирдэ-киирээт сүрэ баттаата
эдэр уол уота-күөһэ суох туһунна.
Кырдьаҕас киһи сүрэ баттыыра дуу, эбэтэр Хоруновы саҥа көрө сатаан эрэр буолан толлоро дуу? Н. Апросимов
Сүрэ көппүт
1) олоххо тардыһар күүһэ өһүллүбүт, күүһэ-күдэҕэ эстибит (ыарыһах туһунан).
У него иссякли все жизненные силы и энергия (о больном человеке); 2) эргэр.
Амтана суох буолбут, соппоҥ буолбут (абааһыны итэҕэйэртэн ситимнээх: абааһы ас сүрүн – амтанын, тотоойутун көтүтэн ыллаҕына, ас амтана суох буолар диир былыргы саха. Ол иһин ас элбэҕиттэн, үчүгэйиттэн сөҕөр-махтайар сатаммат, абааһы истэн, сүрүн көтүтүө диэн буолара). Утрачивать вкус, становиться непитательным, невкусным. По старинному якутскому поверью: злой дух (абаасы) может высосать животворящую силу пищи, из-за чего она станет непитательной. Нельзя вслух выражать восторг, изумление по поводу обилия и вкуса еды, так как абаасы услышит и заберёт себе всю живительность пищи. Аҥаардас саҥараргыттан арыы (эбэтэр ас) сүрэ көтөн хаалар. ПЭК СЯЯ
Сүрэ көтөҕүллүбүт
сүргэтэ көтөҕүллүбүт диэн курдук (көр көтөҕүлүн).
Дьонун көрсөөрү сүрэ көтөҕүллэн аххан сылдьар. ХС
Сүрэ тостубут
кута-сүрэ тостубут диэн курдук (көр кут-сүр).
Күүгүнүү дэбилийэ турар күөх муора кытыытыгар, сүрдээхтик илистибит, сүрэ тостубут, уҥуохтаах тириитэ хаалбыт кырдьаҕас оҕонньор, тайаҕар өйөнөн, суос-соҕотоҕун санньыйан турар этэ. Амма Аччыгыйа Аҥаардас ийэ соҕотох уоллааҕа арыгыһыт буолан ийэ сүрэ тостубут, дьүдьэйбит. В. Гольдеров
Өссө холобурдар (2)
Евдокия Фёдоровна сүрэ тостубут, мэктиэтигэр кыччаабыт. М. Попов Ср. бур. һүр, һүрээ ‘величие’, кирг. сүр ‘грозность, грозный и важный вид, величие, важность’, саг. сүрээ ‘страх, удивление, ужас, чудо’, телеут. сүрэн ‘страх, опасность’, алт. сүр ‘призрак’, монг. сүр ‘величие; мощь, могущество’