Перевод с якутского
алдьан
туохтуур, аат тыл
Нууччалыы терять целость, быть испорченным, поврежденным
English to break down, to collapse, to deteriorate, to fall apart
Ис хоһооно · 8
1 туохтуур #
Бүтүн туруккун сүтэр, буорту буол
Нууччалыы Терять целость, быть испорченным, поврежденным
Таҥыннахха алдьаммат аҥас, аһаатахха бүппэт ас диэн суох ээ. Амма Аччыгыйа Өксүүнньэ били баҕайыны [баҕа оҕотун] маһынан ылан, алдьаммыт бөх ыаҕаһыгар уган, дьиэ кэннинээҕи былыргы даҥ оҥкучаҕар таһааран бырахта.
КүндэЛегковой газик алдьанан турар. Софр Данилов
Өссө холобурдар (4)
Сааскы халлаантан көтөҕүлүн-кумалан (өрүс, күөл мууһун туһунан). Θ Ломаться, крошиться (о льде во время половодья). Кыһыллары Лена өрүс мууһа алдьаныытыгар тириэртэхпитинэ, Иркутскайтан кэлэр кыһыл этэрээттэри кытта күөн көрсөрбүт мүччүрүйбэт суол буолар. Эрилик Эристиин Көлүйэҕэ уу киирбититтэн мууһа көтөҕүллэн, алдьанан улахан ырбыы тахсыбыта эрэһэ долгунунан дьиримниир М. Доҕордуурап Ороскуоттанан, сиэниллэн бар (кэрдэн, быһан ылыллар ууруу хаһаас ас туһунан). Θ Быть распечатанным, начинать растрачиваться (о запасенном продукте, который можно расходовать, разрубая на части). Бу киэһэ атах эт алдьанна. Таҥас суунуллар, киэргэниллэр, Саҥа ырбаахы тигиннилэр. Сэлиэһинэй тардылынна, Хаһаас арыы ас алдьанна Дьуон Дьаҥылы
2 туохтуур #
Уруккуттан уларыйан, буорту буолан, мөкүтүйэн хаал (хол., буочар, бэрээдэк эҥин)
Нууччалыы Потерять первоначальный вид, портиться, ухудшаться (напр., о почерке, порядке, дисциплине)
Кини [Өрүүсэ аҕатын] буочара хаһан да алдьаммат. А. Сыромятникова Мунньахтара буоллаҕына бэрээдэгэ алдьанан, мунньах дьаабыта суох буолан хаалла. Эрилик Эристиин Алдьаммыт бэрээдэк хат көнөн биэрэр диэн кэлиэ дуо, урут биир хааһахха киирэр, аҥаара эрэ батта Н. Заболоцкай
Өссө холобурдар (3)
Урукку туруккуттан тас көрүҥҥүнэн сүүйтэр, мөлтөөн-ахсаан көһүн. Θ Терять вид, ухудшаться, быть усталым, измученным. Быһыым-таһаам да алдьанна. “ ХС Ыраас, ылааҥы туран хаҕыстык тыалыран, ардахтаан, тибиилэнэн бар (халлаан, күн-дьыл туһунан). Θ Вдруг испортиться, ухудшаться (о погоде). Халлаан бүгүн алдьаммыт! Н. Заболоцкай Погода дьэ алдьанна, доҕор!
Н. Лугинов
3 туохтуур #
Уоруу, халааһын түмүгэр арылын (хатааһыннаах, сабыылаах тутууну, малы этэргэ)
Нууччалыы Быть взломанным (с целью ограбления - напр., об амбаре, складе). [Маабыра:] Ол ампаар алдьаммытыгар биһигини туох сыһыаннаах дьону дьэҥдьийэллэр?
А. Софронов А. Софронов
4 туохтуур #
Сатаан сылдьыллыбат буол, туһаҕыттан таҕыс (суол-иис туһунан)
Нууччалыы Стать не проходимой, быть поврежденной в результате распутицы (о дороге)
Алдьанаары турар сааскы суол чигдитин тоҥ буоруттан логлорута тэбиэлээн таһаартыыр. Күннүк Уурастыырап Аттар алдьаммыт суол устун үнүөхтэһэллэр. Амма Аччыгыйа Суол алдьанан, уу-хаар тахсан эрэр. М. Доҕордуурап
Өссө холобурдар (1)
Сопхуос киин сиртэн ырааҕа күһүн-саас суол-иис алдьанар, быстарык кэмигэр эрэ биллэр
Н. Лугинов
5 туохтуур #
Олус тыҥааһыннаах, кыаҕы таһынан түллүүнү тулуйумуна улаханнык эмсэҕэлээ, быстан өл-сүт
Нууччалыы Надрываться от перенапряжения, погибать, издыхать (от непосильной нагрузки)
Этэ алдьанан өлөөрү сылдьар аты сир солуурга аҕалбыттара өлөн хаалла.
КүндэСүнэ Тархан Дьокуускай куоракка киирэ сылдьан тугу эрэ ыараханы көтөҕөн алдьанан өлбүтэ үһү. Саха сэһ. I
6 туохтуур #
Араас быһылаантан (сэрииттэн, айылҕа алдьархайдарыттан эҥинтэн) улаханнык сатарый, дьиэгэний (хол., куорат, дойду, олох эҥин)
Нууччалыы Терпеть бедствия, разорение (напр., из-за войны, стихийных бедствий - о стране, жизни населения и т. д.)
Субуруччу сут дьыллар буоланнар, кыра дьон олоҕо алдьыммыта. Эрилик Эристиин Алдьаммыт дойдуҥ хараҕын уутунан Ахсынньы ардаҕа түһэрэ. И. Эртюков Оо, холкуос алдьаннаҕа, Улахан ороскуот таҕыстаҕа С. Васильев
Өссө холобурдар (4)
Сатарый, ыһылын (дьиэ кэргэн, ыал табыллыбатах олоҕун туһунан). Θ Разрушаться, расстраиваться (о насчастливой семейной жизни, семье). Оҕо тойонум, куһаҕан, чэпчэки дьахтарга түбэһэн алдьанаары гыннаҕа диэн, аһына сылдьабын. А. Софронов “Балтыҥ олоҕо алдьанан эрэрэ баар дии, улахан иэдээн,” - диэтэ Владимир Килович
Н. ЛугиновТуох эрэ куһаҕан содулуттан эһин-быһын, улахан ороскуокка тэбилин, дьадай-быстар (ыал, хаһаайыстыба, дьон туһунан.). Θ Из-за подследствий каких-л. обстоятельств терпеть разорение, бедствие, попадать в очень трудное, непоправимое положение. Арыгыттан алдьаммыт, испииртэн иэдэйбит (өс хоһ.). Туманныыр туораан, уурастаан хаалан, Сургууһут ата кыайбыта, онно дьон бөҕө алдьаммыттара. Д. Таас Аһатар-сиэтэр илгэбин Алҕас-алҕас биэрэммин Аан курдук алдьанным, Иин курдук иҥнэһинним Эллэй
7 туохтуур #
ан эрэ тэптэрэн атаҕар турбат, туолбат кыахха киир (хол., былаан)
Нууччалыы Быть под угрозой срыва, начать срываться (обычно из-за незначительного повода - о планах, намерениях)
Абдуркулла баар эрэ биир бүөмчү санаабыт былаана алдьаммытыттан курутуйбут киһи быһыытынан, сир диэки хайыһан, атаҕын ыыраахтарын хаста олордо. Эрилик Эристиин Кэлиэ суоҕа диэмэ, Кэпсэтиибит алдьаммат, Кэскил олох кэлтэйбэт, Кэриэс көрүүҥ буолбат Саха фольк ан эрэ тэптэрэн табыллыма, куһаҕан, мөкү өттүгүнэн көһүн. Θ Терпеть неудачу, предстать в неприглядном, ненормальном худшем виде. Хайа, доҕоор! Эн аны, киһиргээн этэн бараҥҥын, кыайан сүүрбэккэ алдьанаайабытый. Эрилик Эристиин
Өссө холобурдар (6)
Аахаймтыата суохпутуттан алдьаммыт дьоммут. Софр. Данилов. Чэ, тукаам, этэҥҥэ сырыт, алҕас үктээн алдьанаайаҕын. Л. Попов Илби сытыйан буорайбыт Эһэ наһаа муҥатыйбыт: Аһаҕас гына хаһынаммын Арҕахпар уу киирэн алдьанным Болот Боотур Улахан туһата, көдьүүһэ суох аас; онно-манна аралдьыйыыттан туһата суохтук, оччо көдьүүһэ суохтук саҕалан (үлэ күнүн, бириэмэ, сезон эҥин туһунан). Θ Начинаться неэффективно; теряться зря, по пустякам (напр., о рабочем времени, сезоне, годе). Үлүгэрим да эбит, Күнүм алдьанна, Күтүр улахан Ороскуот буолла.
КүндэТүөһэйбит аҕам ыалга барарын сылгылаан да күнүм алдьанар буолара. Амма Аччыгыйа Ууттан хостуохха диэри, “сезона” алдьаммыт киһиэхэ мин саабын биэриэм. Н. Заболоцкай Утуйар уум алдьанна, Атыннык туран айманна С. Васильев
8 этии #
а (аата-суола) алдьаммыт көр аат.
Этиилэр
Илиитэ алдьаммыт көр илии
Киҥэ (или) киҥэ-наара алдьаммыт көр киҥ, киҥ-наар
Майгыта (майгыта-сигилитэ) алдьаммыт көр майгы, майгы-сигили
Ньиэрбэтэ алдьаммыт көр ньиэрбэ
Отуора алдьанна көр отуор
Санаата алдьанна көр санаа
Сирэйэ-хараҕа алдьанна көр сирэй-харах
Сүрэхтэрэ-быардара алдьанна көр сүрэх-быар
Хаана (хаана-сиинэ) алдьанна көр хаан