ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

иит

туохтуур

Нууччалыы вырастить, воспитать, довести до самостоятельности

English to raise

Ис хоһооно · 11
I

1 туохтуур #

Улаатыннар, өйүн-санаатын туттар, киһи оҥор (көрөн-харайан, үөрэтэн-такайан, сөптөөх майгыны-сигилини, тутта сылдьыыны иҥэрэн)

Нууччалыы Вырастить, воспитать, довести до самостоятельности (систематически прививая определенные навыки, правила поведения)

  • Ийэм, аҕам эрэйдээхтэр, аны санаатахха, көҥүллүк, үчүгэйдик да ииппиттэр эбит.
    А. Софронов
  • Ийэтин оннугар мин ийэ буолуом, бүөбэйдээн, иитэн, көрөн-харайан улаатыннарыам.
    Болот Боотур
  • Үчүгэй киһи буолаарай диэн, оҕону иитэр куолу.
    В. Гаврильева
Өссө холобурдар (1)
  • Эльвираны эмээхсин бэйэтэ билэринэн көрөн-дьаһайан бэйэтэ этэринии "такайан" ииппитэ
    Л. Попов

2 туохтуур #

Бэйэҥ холобургунан, үлэҕинэн-хамнаскынан атын киһиэхэ сабыдыаллаан, кимиэхэ эмэ оннук быһыыны-майгыны олоҕурт

Нууччалыы Своим поведением, личным примером, работой воздействовать на кого-л., оказать вличяие

  • Поляков хаһан да ситиһиллибитинэн уоскуйбат өйгө-санааҕа, автобазаҕа үлэтин иһин эппиэтинэстээх буолууга хас биирдии үлэһити иитэргэ кыһаллар. Софр. Данилов. Саамай кутталлааҕа баар, кинилэр [куһаҕан иитиилээх оҕолор] бэйэлэрин курдуктары "иитэн", кэннилэригэр хаалларан иһэллэр.
    Н. Лугинов
  • Уйбаан удаарынньыгы хайгыыр. Оҕолоргутун кини биримиэринэн иитиҥ диир
    Дьүөгэ Ааныстыырап
  • Кимиэхэ эмэ тугу эмэ иҥэр, ылыннар, олохсут. Θ Прививать, внушать кому-л. что-л. Эрдээх воляны, модун тулууру Киниэхэ -- ииппитэ.
    Күннүк Уурастыырап
Өссө холобурдар (2)
  • Общественнай үлэ киһи өйүн-санаатын политическай тыыҥҥа иитэр.
    М. Доҕордуурап
  • Айылҕа аһаҕас кинигэтэ диэн искусство: кини киһиэхэ кэрэни таптыыр чувствоны иитэр
    И. Данилов

3 туохтуур #

Аһатан-сиэтэн олор, аһынан хааччый

Нууччалыы Содержать; кормить кого-л

  • Булчут буоланнар чугас эргиннээҕи ыалларын барытын бултарынан иитэн олорор дьон.
    А. Софронов
  • Ийэм, мичик гынаат, ытыспын ылан сыллаан баран: "Оҕом ытыһа эттээх, үлэлээн миигин иитиэҕэ", – диэхтиирэ.
    Амма Аччыгыйа
  • Оҕонньор солуурчаҕын арбыы олорбут: – Бу солуурчах миигин ииппит иһит
    Суорун Омоллоон

4 туохтуур #

Дьиэ сүөһүтүн, көтөрүн, иитиэх кыылы аһатан-сиэтэн көр-харай, улаатыннар, үөскэт

Нууччалыы Разводить, содержать (домашних животных, нек-рых пушных зверей, птиц)

  • Төрүүр оҕоҥ уйаланнын, иитэр сүөһүҥ күрүөлэннин! (алгыс). Бу кыс үөһэ тарбыйахтаах ынахта иитэн таһаар. Кыанан иитиэ суох буоллаххына, ырбаахыга саараныма.
    Күндэ
  • Килиэккэҕэ түүлээх кыыллары: кырымахтаах хара саһылы, нуорканы, күөх кырсаны иитэллэр. КИиКС
    А. Ср
  • тюрк. игид ‘ухаживать’
II

5 туохтуур #

Ботуруону, снаряды эстэр сэпкэ ук (ытарга бэлэмнээн)

Нууччалыы Вложить патрон, заряд в ружье, зарядить огнестрельное оружие

Өссө холобурдар (1)
  • "Түргэнник аты салайыҥ!" – диэт, Николай бүлүмүөтү ииппитинэн барда
    А. Сыромятникова

6 туохтуур #

Буорахтаан, доруобунньуктаан, быыстаан, эстэр гына оҥор, эстэргэ бэлэм гын (ботуруон, саа туһунан)

Нууччалыы Снарядить к стрельбе (о патроне, ружье)

  • "Эн, Бүөтүр, уус киһи үһүгүн. Биһиэхэ ытыллыбыт ботуруон гиилсэтин суолуннаран, үчүгэйдик иитэн биэриэҥ этэ дуо?" – саха тойон ыйытта.
    Эрилик Эристиин
  • Ньылаарыс икки тыһыынча кэриҥэ бэрдээҥки ботуруонун ииппититтэн биир да буулдьата киһини өлөрбөтөх. Эрчимэн. Сорохтор сааны буораҕынан иитэн халлааҥҥа ытыалаан битиргэтэллэр
    И. Бочкарев

7 туохтуур #

Төлө баран ыга баттыыр, эстэр, хам тутар гына оҥор (бултуур сэп туһунан)

Нууччалыы Настораживать (звероловное приспособление); ставить петли

  • Былыр Лоһуор Өндүрэй куобахха ииппит туһаҕар кэрэмэс саһыл киирэн биэртэ.
    Амма Аччыгыйа
  • Кини туһах, сохсо иитэн хабдьынан уонна куобаҕынан аһаан олорбута. Эвен фольк. Миичээн капкааны чэҥкээйилээн иитэргэ үөрэннэ. А. Кривошапкин (тылб.)

8 туохтуур #

калька. Элэктэриичэскэй эниэргийэтэ биэр (хол., өкүмүлээтэргэ, батарыайаҕа)

Нууччалыы Подзярядить (батарейку), зарядить что-л. электроэнергием

  • Бу массыына өкүмүлээтэрин ииттэххэ сатаныыһы. Араадьыйаҥ батарыайатын иитэн биэр.
  • Радист Черемных биһикки араадьыйабытын иитэн баран салгын устун күүлэйдиибит, эҥин араас арааһынай ыстаансыйалар биһиэннэрэ да, ньиэмэс да киэннэрэ түбэһэллэр
    Т. Сметанин
III

9 туохтуур #

Аһытыылаан көөнньөрө туруор (сүнньүнэн кымыһы этиллэр)

Нууччалыы Заквасить (о кумысе)

  • Ыһыахха бэлэмнээн кымыс ииппиттэр

10 туохтуур #

Отун, умат, күөдьүт (уот, түптэ туһунан)

Нууччалыы Разжигать, разводить огонь

11 туохтуур #

Сыыйа ыанньытан мус, үөскэт, искэр буһара, көөнньөрө сырыт (хол., санааны, өһү)

Нууччалыы Исподволь вынашивать, пестовать (напр., идею, мысль)

  • "Истэригэр тугу иитэ сылдьалларын туох билиэй?"
    А. Бэрияк
  • Тылгын тууһуу мускуйаҕын, Эрийэҕин, иэҕэҕин, Иэмэх курдук тутан-хабан, Имитэҕин, иитэҕин.
    С. Данилов
  • Айбыт аҕатыгар миэхэ Өһү-сааһы иитэ сылдьыбыта!
    И. Гоголев
Өссө холобурдар (1)
  • Ойууланар сабыытыйаттан ааҕааччы туох да үтүөнү күүппэтин, айылҕа да кини да иккиэн бэйэ-бэйэлэригэр маарынныыр буолуохтарын туһунан санааны эрдэттэн иитэр
    ФЕВ УТУ

«И» буукуба