ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

кэп

аат тыл, туохтуур, даҕааһын

Нууччалыы оттолкнуть, отпихнуть кого-что-л., ударить чем-л., нанести встречный удар

Ис хоһооно · 7
I

1 туохтуур #

Тугу эмэ киэр ас, тугунан эмэ утары саай

Нууччалыы Оттолкнуть, отпихнуть кого-что-л., ударить чем-л., нанести встречный удар

  • Наһаар кинини саа луоһунан охсон, тиэрэ кэбэн түһэрдэ.
    Суорун Омоллоон
  • Бойуот -- умса кэбэн кэбиспитигэр, Хачыкаат баҕаны бырахпыт курдук, палк гына умса баран түһэр.
    Р. Кулаковскай
  • Хабырыыс иннин диэки хаамта, күүстээх тыал түөскэ кэптэ
    И. Гоголев

2 этии #

Нууччалыы Говорить наперекор, возражать горячо, запальчиво

Этиилэр

Кэлиилии кэп көр кэлии

  • [Дьаамнаах:] Тугу да эттиннэр, Ким да сылдьыбата, кими да көрбөтүм диэн кэлиилии кэбэ тураар.
    С. Ефремов
  • "Онон эһиги ханна барыах санаалааххытый?" - айан киһитэ кэлиилии кэбэ турда.
    Эрилик Эристиин
Өссө холобурдар (3)
  • Өрө кэп - өрө баран, өссө ордук тэтимирэн, омуннуран саҥар-иҥэр Уол буоллаҕына истибэтэх, эбии өрө кэппит: "Абааһы суох да суох, сымыйа".
    Далан
  • Дириэктэри кытта туох диэн өрө кэбэн саҥара туруомуй - сурдурҕаабытынан кэбиниэттэн таҕыстаҕым дии.
    Р. Баҕатаайыскай
  • Эппитин кубулуппат үгэстээх. Ону үлэһиттэрэ билэллэр: өрө кэбэ, мөккүһэ барааччылара суох. М. Попов
II

3 аат тыл #

бэй. туһ. Киһи олоҕун оҥоруута, дьылҕата (куһаҕан өрүттээх буоллаҕына)

Нууччалыы Участь, рок, судьба человека (несчастливая). [Алааппыйа:] Оһоҕостоох буоллуҥ дуо?!

  • Ситэ кэп - ситэ баттаа диэн курдук. Маппыр дьахтары ситэ кэбэн ылбыт уонна хаарга охторон түһэрбит.
    Л. Попов
  • Эһэ субу салбаммытынан ситэ кэбэн ылла.
    Н. Заболоцкай
  • Субу ситэ кэбэн ылыахча буола-буола, туой дубук туттан иһэр. С. Федотов
Өссө холобурдар (3)
  • Бу алдьархайы, сааты-сууту оҥоһуннаххын көр эрэ! Ол туох кэбин кэбилэнниҥ?
    А. Софронов
  • [Сүөкүлэ:] Быстах туох өлүүтэ түбүлээн, бу кэппитин кэбилээтэҕиҥ буолуой?
    С. Ефремов
  • Уотунан оонньообуттар уоттан охтуохтара, - Гитлер кэбин кинилэр кэбилэниэхтэрэ, Самурай суолун кинилэр суолланыахтара
    А. Абаҕыыныскай

4 даҕааһын #

суолт. Ынырык, дьулаан

Нууччалыы Страшный, ужасный

  • Һуу, бу тугуй! Мин баайбын-дуолбун, мүһэ силиитин курдук, собурҕаччы оборон, таһы мэлитэр сэттээх-сэлээннээх кэп кыыла кэлбит быһыылаах...
    Д. Апросимов
  • Уокка буспут, баралыыс муҥнаабыт, Удьуор кэп дьүһүннээх итэҕэстэр. Квазимодо уонна Дьэгэ-бааба Кинилэргэ [мааскаларга] холооно суох эбиттэр! Чэчир-72. Ама бараммыт буоллаҕай - Биир кэп тыл, биир бөҕө андаҕар? М. Лермонтов (тылб.)

5 аат тыл #

суолт. (тут. түһүк ф-гар хайа ыйыт. солб. ааты кытта) мөлтөх, кыаҕа суох буолан баран, хайа кыаххынан

Нууччалыы Будучи слабым, не имея на то возможности

  • Хайа кэппитинэн, кимнээх буолан, муустаах буолуохпутуй. Бүгүн бу киһилиин-сүөһүлүүн уулаабакка өрөөтөхпүт.
    Суорун Омоллоон
  • Микииппэрэп кинээс киэҥ олугун хайа кэппинэн ситиэмий?
    М. Доҕордуурап
  • "Бэйэтигэр дойҕохтоор, - Кыыс Хотун тура эккирээтэ. - Ол эрээри, хайа кэпкинэн киниэхэ этиэххиний?"
    А. Сыромятникова

6 этии #

Нууччалыы Разделить с кем-л. или чью-л. тяжелую участь. [Даайыс:] Мин сордоох эмиэ эн кэпкин кэтэрим чугаһаан сылдьар, ол эрээри, хайдах да буолтун иһин, хааммын хамнатыам суоҕа

  • Кэбин кэт - кимниин эмэ биир кыһалҕаҕа түбэс, ким эмэ ыар дьылҕатын курдук дьылҕалан
    А. Софронов
  • Ийэм эрэйдээҕи билигин дьэ өйдөөтүм. Мин кини кэбин кэтэ сылдьабын.
    И. Гоголев
  • Ыал элбэх оҕолооҕо - дьол. Бары биһиги кэппитин кэппэтиннэр.
    ХС
Өссө холобурдар (7)
  • Кэп туон - 1) бэй. туһ. муҥҥун-соргун, кыһалҕаҕын кутуран эт, сулан (ойуун туһунан). Θ Вещать, причитать о своих мучениях, страданиях, нуждах; каяться в чем-л. (о шамане). Ойуун отуутун иннигэр, хара аас тэллэххэ аҥаар атаҕынан илин диэки тобуктаан, дүҥүрүн тайанан туран, кэп туонар.
    П. Ойуунускай
  • Кыһыл Ойуун кэп туонар эбэтэр түүлүн кэпсиир ыар ньаҥсык тыллара дорҕооннуун туспалар, оттон кини Кутурҕан Куолуун кэлэр кэскил туһунан ыллыыр үөрүүлээх ырыата адьаһын атын.
    П. Ойуунускай
  • Ойуун да кутурар, кэп туонар Иччилээх тойугар киирэрэ Оччоҕо "абааһы ыар тыынын Ол тааска иҥэрдэ" - дииллэрэ. С. Данилов; 2) кэмсинэн саҥар-иҥэр, муҥатый. Θ Раскаиваться в чем-л., сетовать, жаловаться на свою судьбу, участь. Өлөөрү сытар киһи тылын, кини кэп туонарын эт сүрэхтээх эрэ, кырдьыга, тулуйуох буолбатах этэ.
    Н. Якутскай
  • Ханна эрэ сир уһугар көскө баран эрэр киһилии итиччэ дириҥник кэп туонара сүрүкэтин! Эрчимэн. Дьиктитэ диэн баар - атыттардыы кэп туона сылдьыахтааҕар, хом даҕаны түспэппин.
    ХС
  • Кэп туонуу - 1) бэй. туһ. эрэйдэнэргин, муҥҥун-соргун, кыһалҕаҕын кутуран этии, суланыы (ойуун туһунан). Θ Горький шаманский напев, причитания о собственных страданиях, мучениях; покаяние в чем-л. [Кыһыл ойуун:] (кэп туонуута). Хааннаах далай ытыспынан Хара норуот хараҕын аһан, Көрбөт хараҕын көрдөрөн Көҥүлүн уотун уматыам дуо?!
    П. Ойуунускай
  • Муҥур уһугар тиийбит Куосча Ханидуо хабарҕатын муҥунан хаһыытыгар иһиллэр кэп туонууттан ханнык да бэйэлээх кытаанах санаалаах киһи сүрэҕэ хайдыах айылааҕа. С. Курилов (тылб.); 2) кэмсинэн саҥарыы, муҥатыйыы. Θ Раскаивание в чем-л., сетование на свою судьбу. Нууччалыы романс - таптал үтүөтүн-мөкүтүн, аһыытын-ньулуунун барытын билбит, элбэхтэ албыннаппыт-албыннаабыт киһи кэп туонуута. Софр. Данилов. Кини ити саҥатыгар баар дуо кэп туонуу, Кырыыстаах дьылҕаттан кэмсилгэн?
    М. Ефимов
  • Эдэр поэттар бэйэлэрин айымньыларыгар үгүс санаарҕабылы, кэп туонууну, була сатыы-сатыы муунтуйууну киллэрэллэрэ адьас табыллыбат. "ХС"
III

7 #

ааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, кэ- кээ- - диэн саҕаланар олохторго сыстар: кэп-кэтит, кэп-кэрэ, кэп-кээҕинэс

Нууччалыы Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на кэ- кээ-: кэп-кэтит, ‘преширокий’, кэп-кэрэ ‘весьма прекрасный’, кэп-кээҕинэс ‘совсем хриплый’

  • Эриэн тирии бүрүөлээх, Кэп-кэтит тиит мас халҕан Кырыа буолбут иэччэҕин Кыыкыната ыллаттылар.
    Күннүк Уурастыырап
  • Кэһиэҕирэ бүтэн хаалбыт Кэп-кээҕинэс куолаһынан, Киристиэстэн саҕалаан, Киэҥ халлааны эрдибитэ.
    Күннүк Уурастыырап
  • Дорҕоонноох кэп-кэрэ куолаһынан ыллаан дуораһытан барда
    Эрилик Эристиин

«К» буукуба