ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

кэтэх

аат тыл, даҕааһын

Нууччалыы задняя сторона; зад

English back side, rear

Ис хоһооно · 10

1 аат тыл #

Нууччалыы задняя сторона; зад

English back side, rear

  • тыа кэтэҕэ
    задняя сторона лесаthe rear of the forest
  • бэргэһэ кэтэҕэ
    зад кепкиthe back of the cap

2 аат тыл #

Бас (төбө) кэлин өттө; бас уҥуоҕун кэлин өттө

Нууччалыы Затылок. Илин диэки эргитэ көрдөххө - киис кыыл кэтэҕин түүтүн кэдэриччи туппут курдук, кэҥкил хара тыалаах эбит. Ньургун Боотур. Арамаан ытаан кэтэҕэ титирээн ылыталыыр. Амма Аччыгыйа. Силипиэн ытын кэтэҕиттэн таптайбахтаата. Софр. Данилов

3 аат тыл #

Ким, туох эмэ кэлин өттө, туох эмэ уҥуоргу өттө

Нууччалыы Задняя сторона кого-чего-л., противоположная сторона чего-л

  • Онно иэҕэйбит титиик кэтэҕэр Кэҕэ кэлэн кэпсээннээн кэҕийэр. Эллэй. Күммүт былыт кэтэҕэр көрбүтүнэн тимирдэ.
    И. Эртюков
  • Биһиги чаастарбыт соҕотохто өстөөх кэтэҕэр баар буола түһэллэр
    Т. Сметанин
  • Атах таҥаһын кэлин өттө. Θ Задник (обуви). Киниэхэ биир муннукка кэтэхтэрэ көтүллүбүт, хобулуктара элэйбит -- саппыкылар, бачыыҥкалар, түүппүлэлэр олус бэрээдэктээхтик ууруллан тураллар
    ХС

4 аат тыл #

Туох эмэ улаҕа көстүбэт өттө, киһиэхэ омос биллибэт өттө

Нууччалыы Задняя, невидимая сторона чего-л. [Поляков] бырыһыаннар, сыыппаралар кэтэхтэригэр тыыннаах дьоннору кинилэр үлэлэрин, кинилэр ситиһиилэрин уонна итэҕэстэрин араҥалаан көрө сатыыр

  • Софр. Данилов. Ол тыллар кэтэхтэригэр туох баарын таайа сатаан, төбөҕө араас санаалар элэҥнэстилэр.
    Н. Лугинов
  • Туман буолбут хонуктар Тумулларын кэтэҕэр кыһыл буурҕа аттаахтар Ньиргиэрдэрэ иһиллэр
    Эллэй

5 аат тыл #

Ким, туох эрэ күлүгэ, кэннэ (куттамсах, чиэһинэйэ суох саһар хаххата диэн өйдөнөр)

Нууччалыы Чья-л. спина (за которой прячется трус, перекладывая на кого-л. ответственность или свои обязанности)

  • Туора санаалаахтан торуттан, Доҕоруҥ кэтэҕэр саһыма
    Л. Попов

6 аат тыл #

Ким эмэ тус бэйэтин киэнэ

Нууччалыы Принадлежащий кому-л. лично, личный

  • Захар Титович кэтэҕэр кэтэҕэ хамныыр, уопсайга хамнаабат.
    А. Федоров
  • [Солко:] Кэтэххэ оттонноххо, тутан ылбаттар этэ дуо?
    С. Ефремов
  • Кини кэтэҕэр үс ынахтаах
    ХС

7 аат тыл #

Уоттаах сэрии барбат сирэ, тыыл

Нууччалыы Тыл (территория позади фронта)

  • Хабыыча Далбаайап сулууспалыыр батальона аҕыйах хонукка сынньаныыга, толорунууга кэтэххэ таһаарыллыбыта.
    В. Протодьяконов
  • Өстөөх кэтэҕэр буола түстүлэр да, ньиэмэстэри кэтэхтэриттэн кэрдибитинэн бардылар
    Т. Сметанин

8 аат тыл #

бэй. туһ. Былыргы дьахтар бэргэһэтин кэлин өттө

Нууччалыы Задняя часть старинной якутской женской шапки

  • Хара саарба харгымын түүтэ Кэтэхтэнэн тигиллибит [бэргэһэ]. Саха нар. ыр. II. Кийиит дьахталлар Кэтэх гынан кэҕийэр Киистэригэр тэҥнээтэҕэ диэн, Киҥнэнэ истииһи [Кыраһыабай кыыс].
    Өксөкүлээх Өлөксөй
  • Ср. др. -тюрк. кет 'конец, зад'; др. -тюрк кед 'конец, задняя часть'; тув. кэдэ 'хадняя сторона'; эвен. кэдэкэн 'затылок'

9 этии #

Нууччалыы Всегда будет преданным другом, надежным и в критический момент (букв. если упасть навзничь, то поддержит с затылка, если упасть лицом вниз - подопрет со лба

Этиилэр

Кэтэх өйдөөх көр кэтэх санаалаах

Кэтэх өйдөөх Никитин Кэтэһэрин бырахпыт: Өһүөннэһэр киһитин Өрүү хаһар, арахпат. Р. Баҕатаайыскай. Кэтэх санаа (санаалаах) - оҕуруктаах кистэлэҥ хос санаа; киһини кытта аһаҕастык кэпсэппэт, көнөтүнэн өйдөөбөт, оҕуруктаах, ньуолбар (киһи).

Задняя мысль, не прямой, не открытый, человек "себе на уме".

  • Кини доҕотторо көнө сүрэхтээх дьэллэм майгылаах дьон, кинилэргэ кэтэх санаа ньоҕоҕо ханан да сыстыбатах.
    А. Федоров
  • [Хонойоохоп] кинини кытары аһаҕастык кэпсэппэт, сүрдээх кэтэх санаалаах ньуолбар киһи.
    С. Никифоров
Өссө холобурдар (3)
  • Кэтэх санаата суох сылдьартан ордук күн үрдүгэр үчүгэй баар үһүө.
    Н. Босиков
  • Кэтэх түс - хом түс, сөбүлээбэт, астыммат буол. Быть недовольным, чувствовать обиду, неудовлетворенность. "Уой, Гриша, арыт тоҕо наһаа кэтэх түһэр идэлээххиний?" - Ларьяна күүппэтэҕин истэн, курус гынна.
    ХС
  • "Үчүгэй сонуннаах кэлэн бараҥҥын, тоҕо кэтэх түһэ олороҕун?" - диэтэ Завилишин. К. Симонов (тылб.)

10 этии #

Нууччалыы Запасный вход в дом, заднее крыльцо

  • Кэтэх аан - тутуу кэлин өттүгэр баар саппаас аан Улаанчык олбуор кэтэх аанын мүччү көтөн тахсан, Наҕыл аартыгын диэки быыппаста турда.
    Амма Аччыгыйа
  • Мин кэтэх аантан кыырыктыйбыт баттахтаах кырдьаҕас дьахтар тахсарын күүтэбин. Софр. Данилов. Кэтэх аанынан - кистии-саба табаары хоро тас, билсиилээхтэргэ атыылаа. Θ С черного хода, через заднее крыльцо (напр., продавать товары). [Баишев:] Мин көрдөхпүнэ кэтэх аанынан билсиилээхтэригэр биэрэ турар, оттон уочаракка турбут дьоҥҥо "суох" диир.
    Суорун Омоллоон
  • "Кэтэх аанынан хоро таһыллан [унтуу], борохуолка баһаарыгар буолунай үгүс үһү," - Бурдаачай Боскуо ситэрэн-хоторон эттэ.
    В. Протодьяконов
Өссө холобурдар (19)
  • Кэтэх аһа - киһи баһын кэлин өттүгэр үүнэр баттах (урут сахаларга уһун буолара). Θ Волосы, растущие на задней части головы (раньше не только у женщин, но и мужчин волосы были длинные). [Сэмэн:] Кэтэҕиҥ аһыттан ылан баран, ийэҥ-аҕаҥ ырыатын ыллата оонньуом ээ!
    А. Софронов
  • Хобуоччу Маҥаачай-Алаасаны кэтэҕин аһыттан ылан илби таһыйан баран куотуллуо этэ.
    Амма Аччыгыйа
  • Сыгынахха көхсүнэн буолан, ньохойон олорор эһэ оҕотун кэтэҕин аһыттан харбаан ылар.
    М. Чооруоһап
  • Кэтэх олоҕо - кэтэх төрдө, моойдуун силбэһэр сирэ. Θ Основание затылка, место соединения затылка с шеей. Кэтэҕим олоҕуттан чыбырҕаччы кэйэн, ыарыйдаҕа тугун кытаанаҕай.
    Эрилик Эристиин
  • Аты ураанньыгын үөһээ өттүнэн, туоһахтатын хаба ортотунан түһэрэн, кэтэҕин олоҕунан мүччү көтүтэн -- таһаарда.
    Эрилик Эристиин
  • Кэтэх өттө - 1) туох эмэ нөҥүө өттө, төттөрү өттө. Θ Оборотная сторона чего-л. Эдэрчи дьахтар тахсан, оһох кэтэҕин диэки ааһан, сылабаарга уу кутан элэҥнээтэ. Н. Габышев; 2) кистэлэҥ, хос, тута биллибэт-көстүбэт өттө. Θ Скрытая сторона чего-л. Кэтэх Кирилэ Натальялаах Мүчүгү холбооттуур идиэйэтэ, дьиҥэр, кэтэх өттүлээҕэ.
    Р. Баҕатаайыскай
  • Кэтэх сүгэтэ - кэтэх чочоҕоро. Θ Небольшая возвышенность, затылочный бугорок. Оботтоох-соллоҥноох батас Кэтэҕин сүгэтин быһа хабан, Сиһин сүлгүөҕүн дьукку салаан, Сыа тиҥилэҕин туура көтөн, Сири сэттэ бэчээтинэй Тоҕо дайбаан таһаарда.
    ХС
  • Кэтэх, (кэтэхтэн кэтэҕиттэн) тардыстан - икки илиилэрин тарбахтарынан хатыйан баран, тиэрэ кэтэхтэригэр сыттаналлар (көҥүллүк, холкутук, ону-маны эргитэ саныы-саныы сынньана сытар эр дьоннор үгэстэрэ). Θ Лежать на спине, сцепив руки замком на затылке (поза безмятежно отдыхающих и размышляющих мужчин). Сылаанньыйан, ытык сэргэ төрдүгэр кэтэх тардыстан сытан эрэн, халлааны одуулуубун.
    Н. Лугинов
  • Кини бүгүн кинигэтин туора ууран баран, сахалыы кэтэх тардыстан, хоһун үрдүн одуулуу сытта.
    Н. Лугинов
  • Охойоо, балаакка иһигэр тиэрэ түһэн, кэтэх тардыстан сытан, бэйэтин ытын хайгыыр.
    А. Кривошапкин
  • Кэтэх тардыһыы - быанан сосуһан оонньуур оонньуу (быаны кэтэҕиттэн мүччү тартарбыт эбэтэр соһуллан сурааһыны нөҥүө тахсыбыт кыайтарбытынан ааҕыллар). Θ Якутская национальная игра: тянут друг друга надетым на шею ремнем, у кого ремень слетит или кто преступит черту, тот считается побежденным. Кэтэх тыа - балаҕан кэлин өттүнээҕи тыа. Θ Лес, находящийся на задней стороне юрты. Кэрэ куолас Кэҕэ көтөр Кэтэх тыаҕа Кэлэн түстэ.
    Күннүк Уурастыырап
  • Кэтэх тыаҕа чоргуйар кэҕэ куолаһын кытта оһуохай дуораһыйда.
    А. Сыромятникова
  • Киэҥ аларга-күөрэгэйдэр, Кэтэх тыаҕа кэҕэлэр Кукууктууллар, күөрэйэллэр.
    И. Эртюков
  • Кэтэхтэн киэһээҥҥи оскуола - үлэлиир ыччат үөрэнэр оскуолата. Θ Заочная вечерняя школа. Оройуон киинигэр кэтэхтэн-киэһээҥҥи оскуола тоҕус учуутала тыа сирдэринээҕи консульпууннарга сыһыарыллан кыраапык быһыытынан тахсан көмөлөһөллөр. "Кыым". Кэтэхтэн үөрэн - сиэссийэҕэ бэйэҥ бэлэмнэнэн үөрэн. Θ Учиться заочно. Семен Романович, үлэлээбит бастакы үс сылыгар кэтэхтэн үөрэнэн, улаханнык эрэйдэнэн университетын бүтэрбитэ.
    Н. Лугинов
  • Афанасий дойдутугар тахсан аҕыйах сыл учууталлыыр, реальнай училищены кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрэр. Софр. Данилов. Кэтэхтэн үөрэнии - лиэксийэлэргэ сылдьыбакка, бэйэ дьарыктанан үөрэниитэ. Θ Заочное обучение. Кэтэхтэн үөрэнээччи - кэтэхтэн үөрэнэн дьарыктанар киһи. Θ Учащийся заочной формы обучения. Ааҕар саалаҕа оскуола үөрэнээччитин, пропагандиһы, сопхуос специалиһын, үрдүк үөрэххэ кэтэхтэн үөрэнээччини, мэхэнисээтэри, булчуту уо. д. а. идэлээх киһини түбэһэ түһэн көрсүөххүн сөп. "Кыым". Кэтэхтэн үөрэхтээһин - кэтэхтэн үөрэнэр үөрэҕи тэрийии, кэтэхтэн үөрэнэр үөрэҕинэн ыччаты хабыы. Θ Организация сети заочного обучения, охват заочным обучением молодежи. Бу күннэргэ биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр киэһээҥҥи уонна кэтэхтэн үөрэхтээһин оскуолата тэриллибитэ түөрт уон сылын туолла. "Кыым". Кэтэх уолаҕаһа - кэтэх чочоҕорун аннынааҕы хотостугаһа. Θ Углубление в затылке. Кэтэҕин уолаҕаһыгар түмүктээх суһуохтаах.
    Д. Говоров
  • Тимир Саппыкы -- сүгэ өнчөҕүнэн Бадаайкыны кэтэҕин уолаҕаһыгар сырбаппыта.
    Д. Таас
  • Ыт кэтэҕэ түөлбэ. - хаамарга эрэйдээх, оҥхойдоох, оллороот-боллороот сир. Θ Труднопроходимое, ухабистое, бугристое место, бусрак. Мин лирика куруҥар биирдэ эмэ киирдэхпинэ, Лааҥкыга, ыт кэтэҕэр умса төннө түстэхпинэ, Абараммын, Алдьанаммын, Ону саҥараммын, суруйаары гыннахпына, Кэтэхпэр - мин истэбин - Кимнээх эрэ тыыналларын.
    С. Тарасов
  • Тула өттө кураан сайын түргэнник куурар-хатар, ыт кэтэхтээх, дулҕалаах, кымырдаҕас уйалаах, ыарҕалаах, кураайы толооннор.
    Г. Нынныров
  • Ыт кэтэхтэрэ хаар анныгар хагдарыйбыт бөлкөй-бөлкөй от быыһыгар чочоруһан олороллорун көрүөххэ сөп. "ХС"

«К» буукуба