ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

сыл

аат тыл

Нууччалыы год (временной цикл, в который проходят четыре природных сезона). [Намыын] оҕонньор Чүөчээскиттэн оруобуна сүүс эрэ сылынан аҕа

English year

Ис хоһооно · 7

1 аат тыл #

Саас, сайын, күһүн, кыһын толору эргийэн бүтэр кэмэ (уон икки ыйга тэҥнэһэр)

Нууччалыы Год (временной цикл, в который проходят четыре природных сезона). [Намыын] оҕонньор Чүөчээскиттэн оруобуна сүүс эрэ сылынан аҕа

  • Бөтүҥнэр бастаан утаа икки хас сылга диэри Дыгынтан сэрэнэн, куттанан көрөн баран, кэнники умнан-тэмнэн кээстэр.
    Эрилик Эристиин
  • Биирдии ынахтан сылга тыһыынчанан лиитирэ үүтү ыыллар
    И. Данилов

2 аат тыл #

Ханнык эрэ үлэ, тугунан эмэ дьарыктаныы түмүктэнэр кэмэ

Нууччалыы Временной цикл, в котором завершается цикл каких-л. работ, занятий

  • Үөрэх сыла. Отчуот сыла

3 аат тыл #

Дьон олоҕор-дьаһаҕар, өйүгэр-санаатыгар айылҕа дьайыытын эбэтэр туох эмэ түбэлтэ түмүгэр олоҕуран хаалбыт уһулуччу бэлиэ кэм

Нууччалыы Период времени, который остался в памяти, сознании людей как связанный с исключительными событиями, явлениями

  • Сут сыл. Кураан сыл. Кыайыы сыла

4 аат тыл #

Хас да сылы хабар киһи сааһын түгэнэ, туох эрэ буолар (буолбат) кэмэ (э. ахс. тут-лар)

Нууччалыы Период времени, охватывающий ряд лет на протяжении которого проходит какая-то пора жизни, какие-то события (употр. во мн. ч.)

  • Эдэр саас сыллара. Оҕо саас сыллара. Гражданскай сэрии сыллара.
  • Биһиги сэрии сылларыгар курааны утары охсуһууга дьоһуннаах үлэни ыыппатахпыт
    М. Доҕордуурап

5 аат тыл #

Кэрискэ ахсаан ааттары кытта холбоһон, уоннуу сылы хабан биир кэми бэлиэтиир (э. ахс. тут-лар)

Нууччалыы В сочетании с порядковыми числительными обозначает промежуток времени в пределах десятилетия (употр. во мн. ч.). 80-с сыллар. 90-с сыллар. Мин 70-с сыллар бүтэһик кэмнэригэр Петербург университетыгар үөрэнэ сылдьан Неустроевы сирэй билсибитим

  • 50-с сыллардаахха Арҕаа Сибиирдээҕи дэхси сиринэн устар Объ өрүскэ олус бөдөҥ гидроэлектростанцияны тутуу бырайыага киллэриллэ сылдьыбыта.
    МНА ФГ

6 этии #

Нууччалыы Один-два раза в год, очень редко, изредка

Этиилэр

Сыл баһыгар-атаҕар

сылга биирдэ-иккитэ, өр буола-буола, хаһан эмэ Дойдутугар сыл баһыгар-атаҕар сылдьан ааһааччы.

  • Кириллин арыыга эдэр эрдэҕинэ үөскээбит сир эҥин диэн соччо тардыспат буолара, сыл баһыгар-атаҕар күдээринэ соҕус санаан аһарара. Софр. Данилов. Манна -- сыл баһыгар-атаҕар дэҥ кэриэтэ биир эмит туора киһи сылдьан ааһааччы.
    ХС

Сыл (дьыл) таҕыс

быстарбакка, өлбөккө-сүппэккэ, этэҥҥэ кыһыны туораа.

Перезимовать.

  • Бу табалартан биири эмэ өлөрөрө буоллар, быйыл туох да буолбакка сыл тахсыа эбиттэр.
    Эрилик Эристиин
  • Кини өссө быйыл дулҕата да, былаҕа да суох сыл тахсыа.
    Н. Заболоцкай
Өссө холобурдар (1)
  • Өйдөрүн, сүбэлэрин холбоон олордохторуна, ууну-хаары суурайан сыл тахсыахтара.
    Н. Босиков

Сыл таһаар

ынах сүөһүнү, сылгыны аһатан-сиэтэн, көрөн-харайан кыһыны этэҥҥэ туорат.

Обеспечивать перезимовку; продержать, прокормить всю зиму (обычно скот).

  • Чэ, оҕоҕо-дьахтарга дылы, тугун ньаҕайдаһа олоруохпутуй? Ынаҕы үстүү, борооскуну балтараалыы сыл таһаартаан кулу.
    Амма Аччыгыйа
  • Хата аҕа кылына аах икки сүөһүнү босхо иитэннэр ааспыт кыһын ынахтарын барытын сыл таһаарбыта.
    Болот Боотур
Өссө холобурдар (1)
  • Сүөһүнү сыл таһаарыаҕы от тиийбэт, дьону өллөйдүөҕү ас тиийбэт кыһалҕата тирээбитэ. Софр. Данилов.

Сылы туораа

сыл таҕыс диэн курдук.

  • Кураан буолла, сутуур алдьархайа тирээтэ. Сити кэмҥэ ити күөл барахсан хомуһун сиэн кини [саха] этэҥҥэ сылы туораата. Багдарыын Сүлбэ.

Сылын сыыйара

кыһын чугаһаан, халлаан тымныйан, тыалыран, от-мас хагдарыйан барар кэмэ, күһүн.

Осенняя пора, когда начинаются заморозки, увядание природы и дуют сильные ветры.

  • Сылын сыыйара чугаһаата

7 этии #

Нууччалыы Високосный год. [Гай Юлий Цезарь] саҥа дьылы кулун тутартан тохсунньуга көһөрбүтэ уонна ордук хонуктаах сыл систиэмэтин олохтообута

Этиилэр

Ордук хонуктаах сыл

түөрт сылга биирдэ кэлэр (366 хонуктаах) сыл "Кыым".

Сылы-сыллатааҕы

сыл быыһа суох төрөөбүт, икки сыл иһигэр утуу-субуу төрөөбүт (хол., оҕолор).

Погодок, погодки.

  • Ааныс Бористаах Машаны, оччоҕо сылы-сыллатааҕы быыкайкаан оҕолору көтөхпүтүнэн соҕотоҕун хаалаахтаабыта.
    Н. Лугинов
  • Эдьиийим сылы-сыллатааҕы уолаттара, кус оҕолорунуу бытарыһан таҕыстылар.
    В. Иванов
Өссө холобурдар (1)
  • Сылы-сыллатааҕы биэстээх-алталаах ботоҕоно курдук уолаттар таһырдьаттан арахпаттар. Сэмээр Баһылай.

Төгүрүк сыл

оруобуна биир сыл, сыл устатын тухары.

Круглый год.

  • Өлбөтөхпүнэ, төгүрүк сылынан кэлиэҕим, өллөхпүнэ, үөрүм ытаан ааһыаҕа, иккилээх оҕо саҕа барҕан дьэс эмэгэт буолан этэ дьиэһийэн ааһыаҕа.
    Саха фольк
  • Аны биир төгүрүк сылга диэри Көстөкүүммүтүн көрбөппүт дии.
    Күндэ
Өссө холобурдар (1)
  • ДТС, тюрк. йыл, жыл, чыл, дьыл

«С» буукуба