Перевод с якутского
тардыы
аат тыл, аат
Нууччалыы воз, который тянет упряжной скот
Ис хоһооно · 8
1 аат #
Көлөҕө (хол., оҕуска, акка) тиэйиллэр таһаҕас
Нууччалыы Воз, который тянет упряжной скот
тарт диэнтэн хай. аата. Дьаакыптаахха бу киэһэ Таас тардыыта буолбута. Күннүк Уурастыырап Билигин наар остуолбалары туруорууга, боробулуоханы тардыыга күүстэрин ууран үлэлииллэр. М. Доҕордуурап Төһө да кырыйдарбын, төрөөбүт тайҕам тардыыта Сүрэҕим тэбиитин тэтимниирэ, Сүһүөҕүм күүһүн эргимниирэ. С. Зверев
Өссө холобурдар (7)
Сыл аайы биирдии тардыыга отутчалыы-түөрт уончалыы куорам собо кэлэр. А. Фёдоров Ыччаты профессиональнай-техническэй үөрэхтээһиҥҥэ тардыыга балачча үлэ барар. И. Пахомов Кыстык бириэмэтигэр үөр табалары бөрө тардыытыттан өрүһүйэр дьаһаллары эрдэттэн олохтуур наада. ТСА ТС. Кыргыттар уонна уолаттар уу отун тардыытыгар барбыттара. "ББ" Сынньаммыт табалар тардыыларын ыарырҕаппакка бэрт чэпчэкитик айанныыллар. И. Данилов Бастакы кыра холкуостар тэриллиилэрин үктэһэ таһаҕас тардыытын былаана диэн булгуччулаах сорудах тириэрдиллэрэ. АНП ССХТ. [Аҕа] бу олорорун көрдөххө - сайыҥҥы куйааска тардыытын таппатах оҕус курдук иһин түгэҕиттэн өрө мэҥийэ олорбут. ПЭК ОНЛЯ I Көлө төһө таһаҕаһы ылар кыахтааҕа (мээрэй быһыытынан). Θ Тяговая сила, тяговые возможности упряжного скота (как единица меры). [Болтоһо:] Биир сыл тайҕаҕа баран сылдьан, оҕус тардыытынан көмүһү-харчыны аҕалан, соҕотохто күөс үллэрин курдук, аатын билбэт буола байан олорор. А. Софронов Оҕус тардыытынан тиэйэн аҕалбыт аһын-үөлүн иһиттэргэ угуталаабыта. "Чолбон". Хайа, уонна тиит сыарҕа ыараханын оҕото сыттаҕа дии - бэйэтэ биир тардыы. ВВ
2 аат #
Өрүс, күөл тула уу ылар сирэ, өрүс, күөл диэки түһүүлээх сир
Нууччалыы Бассейн реки, озера
Мастар быыстарынан Индигиир тас үөһэ тардыылара эҥэлдьиһэн көһүннүлэр. Т. Сметанин Бүлүү тардыыта алмааһынан эрэ буолбакка, атын даҕаны туһалаах хостонооччуларынан эмиэ баай. И. Данилов Өрүстэр тардыыларын киэҥэ араас буолар. МНА ФГ
3 аат #
Нэһилиэнньэттэн хомуур, нолуок
Нууччалыы Подать, налог. [Дьэллиикэп Дьэкиим:] Сылгы сүөһүгэ эмиэ тардыы түһүөх тустаах
Суут ороскуота диэн ааттаан, бүтүн нэһилиэк үрдүнэн тардыыны тарҕаппыт сурахтаахтара. Болот Боотур Үлэлээбэппин даҕаны, тардыыны даҕаны биэрбэппин. Бэс Дьарааһын. Оччотооҕуга кинээс өлбүгэтэ диэн тардыы нолуок баара үһү. ФГ
4 аат #
Оһох буруота үөлэһинэн үөһээ диэки тахсар хаамыыта
Нууччалыы Тяга (в печи)
Сыгынньах ойуун үс сиргэ чоххо уурбут сыалара ууллан сырдьыгыныыллар, борооххой буруо буолан, эриллэ-эриллэ, оһох үөлэһин тардыытынан таһырдьа субуруйаллар. Н. Якутскай Оһох тардыыта үчүгэй. Сотору буолаат, умайан тиҥинээн-таҥынаан барбыта ХС
5 аат #
Хотууру угар олордон баран хамсаабат гына чараас тимиринэн кэлгийэ эрийии
Нууччалыы Обмотка пятки косы с косовицей из тонкой железной полоски. [Хотуур] "олоруута көллөгөр, кэтэҕэр ытаһа охсуохха бэрт эбит
Тардыыта сылаабай, дууската үөһэ", - дии санаата. Э. Соколов Ыстапаан Саабыс -- эргэ хотуурун булан, тардыытын кытаатыннаран, биитин таптайан биэрдэ. КФА СБ. Бэл илии хотуурун тууратын үрдүнэн самалык тардыы тимирэ суох от оҕустарбат буолара ХС
6 аат #
Уһаныыга тимири (хол., биилээх сэп биитин) чараас гына тэнитэ таптайыы
Нууччалыы Ковка в тонкую пластину, полоску (напр., лезвия режущих предметов)
Киэҥ хочо налыыта Кииллиппит эйигин, Хотууруҥ тардыыта Хоп курдук ол иһин. А. Бродников Лариса көмүстэн оҥоһуу тиэхиньикэтин баһылаабыт диэххэ наада. Кутууну, таптайыыны, тардыыны, дьөлөн-эргитэн киэргэтиини, солотууну киһилээбэт эбит Кыым
7 аат #
муус. Биир дорҕоону уһуннук тардан ыллааһын, уһатыы (ырыаҕа)
Нууччалыы Протяжное произношение звука, протяжность (в пении)
Сахалыы ырыа диэн бэрт буолар эбит ээ, ол эрээри дьигиһитиитэ, тардыыта суох буолар эбит дии? Т. Сметанин Алгыһын киһи эрэ тыына-кыаҕа тиийбэт, Кыыл Уолун аатырар сэттэ кылыһахтаах тардыынан түмүктээн баран, чуумпуну иһиллээбиттии төбөтүн хоҥкутан турда. Э. Соколов Николаев бэртээхэй ырыаһыт, -- нэксиэлээх тэлиэгэҕэ олордоҕуна, ырыатын дьигиһитиитэ, тардыыта күүһүрэр. КНЗ ТС
8 этии #
Нууччалыы Принадлежность, притяжательность как способ связи слов
Этиилэр
Тардыы көмүс (тимир) көр көмүс
[Сөмөлүөт] тардыы тимир Тараһата дарылаата. С. Васильев. Ол [ыҥыыры] бүрүйэр көмүстэрин тардыы көмүс дииллэрэ. "ХС". Тардыы көмүс биһилэх Тарбаҕар кэккэлэспит. А. Пушкин (тылб.). Тардыы ситимэ тыл үөр. - туох кимиэнэ эбэтэр туох киэнэ буоларын көрдөрөр ситим Баһылатар ситимнэр түөрт араастаахтар: сөпсөһүү, салайыы, сыстыы, тардыы. ЧМА СТС АК. Холбуу тыллар ордук үгүстүк сыстыы уонна тардыы, ол кэнниттэн салайыы ситимнэринэн үөскүүллэр. АПС СТП. Тардыы сыһыарыыта тыл үөр. - туох кимиэнэ эбэтэр туох киэнэ буоларын көрдөрөр сыһыарыы.
Аффикс принадлежности.
Предмет кимиэнэ буоларын көрдөрөр тардыы сыһыарыыта -быт араастарын булуҥ. ПНЕ СТ. Судургу аат тыл тардыы сыһыарыыта суох буолар. ФГГ СТ
Быһа тардыы көр быһа
Кинигэттэн сорох быһа тардыылар нууччалыы бэчээттэммиттэрин эмиэ ыытабыт, онно чуолаан К. К. Байкалов үлэтин туһунан кэпсэнэр. И. Федосеев [Амма Аччыгыйа "Алдьархай" диэн сэһэниттэн] быһа тардыылары аҕалтаатыбыт. ПБН КСКТ