Перевод с якутского
тот
аат тыл, туохтуур, даҕааһын, сыһыат
Нууччалыы наедаться досыта, насыщаться
English fullness (of the stomach), satiety, contentment
Ис хоһооно · 14
1 туохтуур #
Аһаан-сиэн сөп буол, аһыыр баҕаҕын ханнар, дуоһуй
Нууччалыы Наедаться досыта, насыщаться
Тоттум да - тойон оҕото буоллум (өс хоһ.). Астыммыт ыалдьыт Ааныттан суох, Топпут хоноһо Ончу суох.
Өксөкүлээх Өлөксөй[Чүөчээски] тотон, таалалаан сытта
Суорун Омоллоон
2 туохтуур #
Уунан туол, өҥсүй (хол., күөл, үрэх, буор туһунан)
Нууччалыы Переполняться, переувлажняться (напр., о водоёме, почве). [Трофим мотоциклынан] сааскы кус эккирэтиитигэр туора быраҕыллыбыт соҕотох бэрэбинэ устун тотон турар үрэҕи үрдүнэн сүүрдэн тахсааччы
Күөл тоттун да, тута байар, Таптыыр балык уу дириҥин. Баал Хабырыыс [Моонньоҕоҥҥо] уу ук аннынааҕы почва тотор гына кутуллар ЧМА МУХСҮү
3 туохтуур #
сөбүлээб. Тугунан эрэ олус туол, киэптэт, туохха эмэ (хол., үрдүк дуоһунаска, баайга) сөп буолан, киэбир
Нууччалыы Стать высокомерным (напр., из-за высокой должности, материальных благ). [Егор Егорович:] Бассабыык килиэбэр олус топпут быһыылаах
Солотугар тотон хаалбыт сэкирэтээр уол кутар-симэр, ыйар-кэрдэр. Э. Соколов Массыына ылбыт дьон тотоннор күлэллэр ини В. Иванов
4 этии #
Топпутун уйбат - сөбүлээб. баайдаахпын-баардаахпын эрэ диэн, кыаҕын-туругун таһынан быһыыланар, киэбирэр, бардамсыйар Топпуккун уйбакка аны миигин утаран бардыргыыр буолбуккун дии? Н. Якутскай. Буорах сытын билбэккэ, манна олорон, топпутун уйбакка көрүлээтэҕэ. Д. Таас. [Биир медсестра:] Ол [кэргэттэрин бырахпыт киһи] топпутун тобуга уйбатах күтүр ини, дьиикэй. И. Семёнов.
Нууччалыы Привередничать от сытой жизни, соотв. с жиру беситься (о сытых праздных самодурах)
Этиилэр
Тотон өлөн көр өл
Балаайа, тотон өлөн, ол-бу түүллэммитэ-биттэммитэ буола сатыы олорор. Далан. Элбэх үүтү ыан, элбэх дохуоту аахсарбытын тугун сирдигит? Тотон өлөҥҥүт ол-бу буолаҕыт! В. Яковлев. [Бүөккэ:] Кэһии оҥостуохпун -- туох эмэ минньигэстэ булан биэрдэргин... [Паабылап:] Миэхэ минньигэс ирээтэ мэлигир... Тотон өлөн эҥин араас буолаллар ээ. Н. Туобулаахап. Туора топпут - туох да кыһалҕатын билбэккэ, туохха да кыһаммат буолбут.
Быть нерадивым из-за сытой, праздной жизни.
Ханнык маннык туора топпут далаҕаный? Ньургун Боотур. Чоочону баҕас Туора топпутун тохтотуом, Алыс барбытын намтатыам. А. Софронов Аҕаҥ муспут баайыгар туора тоттоҕуҥ ини! Амма Аччыгыйа
Өссө холобурдар (1)
Ср. др. -тюрк. тод ʻнасыщатьсяʼ
5 даҕааһын #
Аһыыр баҕатын ханнарбыт, аһаан дуоһуйбут, аччыктаабатах
Нууччалыы Сытый, неголодный, наевшийся
"Бэйэм тот буолан баран, тоҕо кыһаныахпыный?" - Абдуркулла -- тот киһи аатыран хаалла. Эрилик Эристиин Тот сүөһүлэр ынчыктыыллара иһиллэр.
Суорун ОмоллоонИһэ тот киһи үлэтэ-хамнаһа ордук кыайыылаах ХС
Өссө холобурдар (2)
Токко сыа да сымсах, ааска уу да минньигэс. Саха фольк Тотун эрэ санаабыт тот. Дьуон Дьаҥылы. Тоту да торҕон ыытарым С. Зверев
6 даҕааһын #
Ырбатах-быстыбатах, сэниэлээх, кыахтаах (киһи)
Нууччалыы Выносливый, сильный (о человеке)
Тот киһи икки күн хааман тиийэр сирэ Р. Кулаковскай
7 даҕааһын #
Кыһалҕаны билбэт, көҥүл-босхо, баай (олох)
Нууччалыы Беззаботный, свободный, богатый (о жизни)
Тот күҥҥэ дьол суолтатын Толкуйданыллыбат да эбит.
Өксөкүлээх ӨлөксөйТөрөөбүт айылҕа туһугар бэйэҥ тот олоххун -- толук ууруохха сөп дии саныыбын Далан Сыгынньах да буолларбыт, тот олоруо этибит буоллаҕа дии.
Күндэ
Өссө холобурдар (2)
[Балааҕыйа] эн уоскутаргынан тот сылдьыам дуо? Амма Аччыгыйа Кини, Кэбээйи балыктаах аатыгар олохсуйан, тот олорорго санаммыт Т. Сметанин
8 даҕааһын #
Хаатыгар туолбут (уу туһунан)
Нууччалыы Наполненный до краёв (о водоёме)
Эбэбит уута билигин да тот. Софр. Данилов. Быйыл үрэх уута тот. Сэмээр Баһылай. [Тыы] тот өрүс дохсун түөһүн тыырар Н. Босиков
9 даҕааһын #
Наһаа сүмэһиннээх, кэбирэх (от туһунан)
Нууччалыы Чрезмерно сочный, ломкий (о траве). [Сардаа] сайын тот буолар, ону киһи сиэбэт, хостоммот
Багдарыын Сүлбэ. Уолба күөллэр оннуларыгар, быһа тартахха, сүмэһинэ таммалыыр салыгырыар диэн, тото бэрт буолан, тосту тутуллар от үүнэр эбит ГКН МҮАа
10 аат тыл #
Кыһалҕаны билбэт, кими, тугу да хоҥоруутугар холообот баай киһи
Нууччалыы Человек, живущий в достатке, сытый
11 сыһыат #
суолт. Кыһалҕата, эрэйэ суохтук, аччыктаабакка
Нууччалыы Безбедно, сытно
12 этии #
Тот өлүү - сүрэх, бүөр о. д. а. ыарыытыгар киһи этэ-сиинэ дыгдайыыта Өксөкүлээх Өлөксөй. Тот суурадаһын - туох эмэ (хол., туус) олус хойуутук барбыт суурадаһына. Сильный концентрированный раствор чего-л. Сороҕор аһылыкка туттуллар туус туустаах күөл тот суурадаһыныттан сөҥүрэр. СМН АҮө
Нууччалыы При некоторых болезнях: скопление жидкости в полостях и тканях тела; водянка. [Андаҕарбын булгуттахпына] Тот өлүү буолан, Тобукпуттан тардыстыым
13 даҕааһын #
Түргэнник сиир сааскы күннээх (салгын)
Нууччалыы Свежий, активно воздействующий, солнечный, весенний (воздух)
Туундара тот салгына уоспун быһа хаарыйа сыспыта Н. Заболоцкай Ср. уйг. ток, тат. тук ʻсытыйʼ
14 аат тыл #
Сааскы чаҕылхай сырдык халлаан салгына
Нууччалыы Воздух в период весенней солнечной активности. [Таҥаһы] таһырдьа ыйаатахха, тот сиэн, туртайан хаалыа дии саныыр. Бачча тот түспүтүн кэннэ, сэрэнэн түүнэн харах чарапчыта оҥосто сылдьыах баар эбит