ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

көн

туохтуур

Нууччалыы выпрямиться, разогнуться, разогнуть спину

English to straighten, to become straight

Ис хоһооно · 7

1 туохтуур #

Токуруйан, өҕүллэн, иҥнэйэн баран төннөн, урукку оннугар түс; төҥкөйөн баран өрө тутун

Нууччалыы Выпрямиться, разогнуться, разогнуть спину (о чем-л. искривившемся, накренившемся, согнувшемся и т. п.)

  • Кини соһуйан, эмискэччи көнө түстэ.
    Амма Аччыгыйа
  • Бэл оҕонньор нүксүгүрэ Эһиэкэйгэ көнөн хаалар.
    И. Гоголев
  • Онтон тиитэ иҥиэттэн баран көнөн ылыытыгар сүр баҕайытык хаачыгыраата
    Амма Аччыгыйа

2 туохтуур #

Оллуруҥ-боллуруҥ сүтэн, дэхси ньуурдан (сир, суол туһунан)

Нууччалыы Становиться ровным, выровняться (о дороге, поверхности земли и т. п.)

  • Бу суол улаханнык көммүт эбит.
  • Маталах сирэ көммүт, хадьымала кэҥээбит
    Саха фольк

3 туохтуур #

Тупсан, үчүгэй буолан кэл (хол., күн-дьыл)

Нууччалыы Проясниться (о погоде), выравниваться, поправляться, улучшаться (о жизни, здоровье и т. п.)

Өссө холобурдар (1)
  • Бэс ыйын бастакы аҥаарыгар күн-дьыл бэркэ көннө. М. Шолохов (тылб.)

4 туохтуур #

Куһаҕан быһыыгын быраҕан, таба, сөптөөх суолга киир

Нууччалыы Изменяться к лучшему, исправиться; исправлять оплошности в жизни, встать на путь исправления

  • Бүдүрүйэн баран көммүт дьон очурдаах олохторун ойуулааһыҥҥа тыла-өһө ордук тахсымтыа. Эрчимэн. Өһүргэппит буоллахпына, Өйдөт миигин, - мин көнүөм. Дьуон Дьаҥылы. Кинилэр [хаайыылаахтар] көнөр суолга турбуттарын туһунан толору дакаастыыр матырыйаала суох эрээри, босхолоон кэбиһэр чахчылара бааллар
    Кыым

5 туохтуур #

Кыыһырбыккын, киҥнэммиккин аһаран үчүгэй майгылан, көнньүөр

Нууччалыы Отойти, перестать сердиться, успокоиться

  • Ардыгар кыыһыран, айманан ылар, сороҕор көнөн, күлэн-мичилийэн көстөр.
    Н. Заболоцкай
  • Аҕыйах хонугунан Яков улам көнөн, кыһыыта-абата, кэмсиниитэ арыый ааһан, мүлүрүйэн барда
    Н. Заболоцкай

6 туохтуур #

Байан, туругуран бар, үптэн-астан

Нууччалыы Богатеть, стать зажиточным, обеспеченным, денежным, улучшить материальное положение

  • Барыстаахтык кэпсэтэн, тайҕаттан лаппа көнөн тахсыбытым.
    И. Гоголев
  • Андриан Корнилов саҥардыы көнөн эрэр, сүүрбэччэни кыайбат сүөһүлээх, орто ыал.
    М. Доҕордуурап
  • Ср. тюрк. көн ‘быть согласным’

7 этии #

Нууччалыы Разбогатевший, добившийся успеха в жизни якут

  • Көммүт саха (саха көнүүтүн көммүт, сахаттан көммүт барахсан) - байбыт, уойбут-топпут, үчүгэй олоххо тиийбит саха Көммүт саха, доҕор.
  • Саха көнүүтүн көнөн муннун анныгар киҥинэйэн ыллаата.
    М. Доҕордуурап
  • Харах Сэмэн ласхайан тахсар, Сарайан, ыараан, киэҥник ахчайан, Сахаттан көммүт да барахсан!.. Дьуон Дьаҥылы. Санаата көммүт - санньыйбыта, кыыһырбыта ааһан, эбэтэр туохтан эмэ дуоһуйан үчүгэй майгыламмыт. Θ Приходить в доброе расположение духа, приободриться (после угнетенного состояния). Дьөгүөрдээн санаата көнөн сылдьар.
    Амма Аччыгыйа
Өссө холобурдар (3)
  • Сеня таптыыр кыыһын субу көрсөр буолбутуттан санаата көнөн, үөрэн, көхсүн иһигэр ыллаан киҥинэйэр.
    Н. Якутскай
  • Сүнньэ көннө - наар төттөрү, утары этэрэ, оҥороро тохтоото, дьон курдук өйдүүр-саныыр, саҥарар, оҥорор буолла. Θ Перестать упрямиться, встать на правильный путь, перевоспитаться. Киһи сүнньэ көнөрө дөбөҥө итиччэ эбитэ дуу, били урут мунньах аайы сигэйиллэр управляющай аны "Демьян Васильевичтан" атыннык ыҥырыллыбат.
    А. Данилов
  • - Мин Ананий этиитин сүрэхпинэн истэн олоробун. Бу сөрү-сөп санаа буолла, - Лука, бытааннык ахсаан ааҕан эрэрдии этэн лобурҕатан истэ. - Лука олус да сүнньэ көммүт. - Ким эрэ тиэхэлээхтик эттэ. М. Доҕордуурап

«К» буукуба