ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

сүүр

туохтуур, аат тыл

Нууччалыы двигаться быстро, резко отталкиваясь от земли ногами, бежать

English to run

Ис хоһооно · 8
I

1 туохтуур #

Атахтаргынан хардары-таары сиртэн күүскэ тэбинэн инниҥ диэки түргэнник ойо былаастаан бар

Нууччалыы Двигаться быстро, резко отталкиваясь от земли ногами, бежать

  • Маайыс, икки хараҕын быһа симэн баран, туох баарынан сүүрдэ.
    Суорун Омоллоон
  • Мин сүрэҕим битигирии түспүтэ, икки илиибин өрө уунаат: "Аҕаа!", – диэн хатаннык үөгүлээбитим, эккирэтэн сүүрбүтүм.
    И. Гоголев
  • Саллааттар бука бары туран иннибит диэки сүүрдүбүт
    Т. Сметанин

2 туохтуур #

Айаннаа (араас айан тэрилин, тырааныспар туһунан этэргэ)

Нууччалыы Двигаться, бегать, ехать (о средствах передвижения)

  • Бу тоннель устун таһаҕастаах вагонеткалар, автокардар көҥүл сүүрүөхтэрэ.
    Суорун Омоллоон
  • Буору-сыыһы ытыйбахтаан Массыыналар сүүрдүлэр, Дуораан буолан сатарбахтаан Күрүлүүллэр күргэлэр.
    А. Абаҕыыныскай
  • Уулусса устун массыыналар быыстала суох сүүрэллэр.
    ХС
Өссө холобурдар (1)
  • Килэҥ суол устун чэпчэки таһаҕастаах сыарҕалар сылбырҕатык халыһыйа сүүрэллэр. Түһүлгэҕэ т

3 туохтуур #

Хайа эмэ диэки хайысхаланан уһун, сүүрүгүр (үксүгэр үрүйэ, үрэх уутун этэргэ)

Нууччалыы Течь, бежать (обычно о ручье, речке)

4 туохтуур #

Туох эмэ иһиттэн тахсан синньигэс сүүрээн буолан тоҕун (хол., харах уута, хаан)

Нууччалыы Вытекать из чего-л. струйками, струиться (напр., о слезах, крови)

  • Хатыҥы ким эрэ быйыл саас бааһырпыт эбит: туоһа маһыгар тиийэ дьукку ыстаммыт. Онтон симэһин бөҕө сүүрэр эбит.
    Суорун Омоллоон
  • Аҥаар хараҕа ибили охсуллубут киһи тахсан иһэн, Мотуоһаны көрөн хараҕын уута сүүрдэ.
    Эрилик Эристиин
  • Бу ынырыгы көрөөт Мойуос кинээс Хараҕын саба тутунна Хаһыыра түһээт Охтон кэлэн түстэ, Муннунан хаана сүүрэн хардьыгынаан барда
    С. Зверев

5 туохтуур #

Биир сиргэ тохтообокко, элбэхтик ойуоккалаа (хол., маҥнайгы тымныыттан, куобаҕы этэргэ)

Нууччалыы Бегать, не останавливаясь, чтобы согреться (во время первых заморозков – о зайце)

  • Бөлүүн күүскэ хаһыҥнаата – куобахтар сүүрдүлэр буолуохтаах.
  • Хаһыҥа суох сылаас түүннэр буоланнар куобах сүүрбэтэх буоллаҕа
    Болот Боотур

6 этии #

Нууччалыы Бодрствовать, бродить, носиться взад-вперёд в ночное время (доставляя беспокойство людям)

Этиилэр

Илин-кэлин сүүр көр илин-кэлин

  • Дьонум туһа диэн илин-кэлин сүүрэн биэрээхтиир.
  • Хотунуом, эн толомон тойон аҕаҥ Тиһэх дьабын айаныгар аттанарыгар Ким киниэхэ илин-кэлин сүүрүөй?
    И. Гоголев
Өссө холобурдар (1)
  • Илэ сүүр сөбүлээб. – түүнүн дьон утуйар кэмигэр утуйбакка кэл-бар, тугу эмэ гын "Бу кимнээх киһини утуппакка илэ сүүрдүгүт?" – диэн Дыгдаалап саҥата иһилиннэ.
    М. Доҕордуурап

Түүнү быһа илэ сүүрбүт киһиний? Ыл, көр эрэ, кимнэрэй? "ХС"

Саба сүүр көр саба

  • [Сүөкүлэ:] Алыстаан эрэллэр, бассабыыктар бары өттүнэн барытынан саба сүүрдүлэр, бүрүүкээтилэр.
    А. Софронов
  • Холорук күөртүүр отунуу, Кутаалана охсон биирдэ Оройуон үрдүн бүтүннүү Ол сурах саба сүүрдэ.
    Ф. Софронов

Сыҥааҕын уута сүүрэр көр сыҥаах

  • Манна диэн эттэххэ, бүлүүһэни көрөн мин сыҥааҕым уута сүүрдэ. Софр. Данилов. Буһан эрэр күөс сыта минньигэһэ сүрдээх, мэктиэтигэр киһи сыҥааҕын уута сүүрэр. "Чолбон"

7 этии #

Нууччалыы Животные

Этиилэр

Сүүрэр атахтаах

түөрт атахтаах харамай (кыыл, сүөһү) Сүүрэр атахтаах, көтөр кынаттаах, үөн-көйүүр, от-мас барыта тиллэн, -- күүттэриилээх хотугу сайын кэлиитигэр үөрэн эрдэҕэ дии.

  • Манна сүүрэр атахтааҕы биирдэ эмэ көрүөҕүҥ, ону да суола сыа хаарга оймоон ааспытын.
    А. Сыромятникова

Сүүрэр суол

спортивнай тутууларга сүүрэргэ анаан оҥоһуллубут суол.

Беговая дорожка.

  • Спортсменнар сүүрэр суолга таҕыстылар. Ср. ДТС йүгүр, тув. чүгүр, тат. йөгерү ‘бежать, бегать; беги’, уйг. жүрмэк ‘ходить, идти’, каракалп. жүриу, чув. дьүре ‘идти’
II

8 аат тыл #

Ойбон, чардаат мууһун ыраастыырга аналлаах, уһун уктаах сиидэ курдук тэрил

Нууччалыы Черпак для очистки прорубей ото льда, сак, ледень

  • Сааскы быстарыы саҕана, дьоннор ол үрэх өймөлөрүгэр кэлэннэр, араас балыгы сүүрүнэн таах баһан ылан аһыыллар.
    Болот Боотур
  • Тэһиллибит ойбон уута өрө тэбэн будулуйбута, Уйбаанчык ойбон мууһун сүүрүнэн ыраастаан биэрбитэ.
    В. Протодьяконов
  • Хас да ойбону алларан, сүүрүнэн кыырпах мууһу кичэйэн ыраастаан бараннар, илим уһук быата баайыллар дьаакырдаах туорай маһын ыллылар.
    ХС
Өссө холобурдар (1)
  • Ср. бур. шүүр ‘сеть (рыболовная), сито (для процеживания)’, монг., тув. шүүр, ‘сито, решето’

«С» буукуба