ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

тыал

аат тыл

Нууччалыы ветер.

English wind

1 аат тыл #

Айылҕаҕа салгын сүүрээнэ, хамсааһына

Нууччалыы Ветер. Күн анныгар күлүгэ да көстүбэккэ күүһүргүүр баар үһү (тааб.: тыал). Тыалбыт тохтообото, сарсыарда турбуппут ордук бэргээбиккэ дылы буолбут. А. Софронов. [Мэник Мэнигийээн] баран истэҕинэ эмискэ сүрдээх тыал түһэр. Суорун Омоллоон. Сибиэһэй тыал сирилээн кэлэн, хатыҥнар сэбирдэхтэрин сиккирэтэр. М. Доҕордуурап

2 этии #

Нууччалыы соотв. бросать на ветер

Этиилэр

Тыалга (быраҕар) ыһар

тугу эмэ (хол., харчыны) туох да туһата суох, мээнэ барыыр Үбүн-аһын тыалга бырахпыт.  Бичтэри күндүлээн, харчыгын тыалга ыһыма. Р. Баҕатаайыскай. Бай да, доҕор! Тутууну аҥаарын да оҥорбокко сылдьан, хайдах оннук элбэҕи [харчыны] тыалга ыстыбыт? С. Никифоров. Тыал киллэрбэт кэпс. – ханнык да көрдөһүүнү ылыммат, истэ да барбат.

Быть глухим ко всяким просьбам (букв. не пропускает ветер).

  • Көрдөһөн көрдүм да, тойонум тыал киллэрбэтэ.

Тыал курдук истэр

ончу болҕойбот, кыһаллыбат, кулгааҕын таһынан аһарар.

соотв. пропускать мимо ушей.

  • [Охоноон] үгэһинэн тыал тыаһын курдук истэн кэбиһиэн баҕарда да, бу сырыыга ол соччо кыайтарбата, иһигэр кыйыттан кэллэ.
    Н. Лугинов
  • [Маайа Алааппыйа кэлэ сылдьыбытын] силиэстийэһиккэ санатан көрбүтэ да, анарааҥҥыта тыал тыаһын курдук истибитэ быһыылааҕа, соччо болҕойбут көрүҥэ көстүбэтэҕэ.
    П. Аввакумов
Өссө холобурдар (1)
  • Эн итини тыал тыаһын курдук истимэ, хаайыыга сылдьыы, олоххо табыллыбат буолуу диэн улахан боппуруос.
    Н. Босиков

Тыал хоту сылдьар

ким тугу эппитинэн сылдьар, бэйэ санаата суох (киһи).

соотв. куда ветер дует.

  • Тыал хоту сылдьар киһи (өс ном.).

Тылгын тыалга (сиргэ-буорга, сыыска) быраҕар

тугу эмэ оҥоруох буолан эрэннэрэн баран толор.

соотв. бросать слова на ветер.

  • Тылларын тыалга бырахпат дьон (өс ном.). "Дьээдьэ Вася" эттэ да сокуон. Тылын тыалга бырахпат киһи.
    ХС
  • Слепнёв хаһан да тылын тыалга бырахпат этэ. "Кыым"

3 этии #

Нууччалыы Ветер к непогоде

Этиилэр

Ардах-хаар тыала

куһаҕан күн-дьыл кэлиэн иннинэ түһэр тыал Ардах-хаар тыала түспүт.

Көмнөҕү түһэрэр тыал

маска, мас лабааларыгар түһэн мустубут хаары түһэрэр күүстээх тыал (олунньу саҥатыгар түһэр).

Ветер, сдувающий снег с деревьев (в начале февраля).

  • Бу көмнөҕү түһэрэр тыал.

Сата тыал көр сата 2

  • Өргөннөөх сата тыал таһырдьа Ыһыыра-хаһыыра турбута.
    Күннүк Уурастыырап
  • Онтон сата тыал сапсыйбыт, Уот курбуу чаҕылҕан дапсыйбыт, Сааллар этиҥ лүҥсүйбүт, Самыыр ыаҕастыы куппут.
    Болот Боотур

Сиккиэр тыал

биллэр-биллибэт кыра тыал.

Лёгкий ветерок.

  • Аргыый таптыы имэрийтээ, Аартык сөрүүн сиккиэр тыала, Дьолу эрэ, дьолу түстээ, Күөх лаампа лыҥкыр тыаһа!
    П. Тобуруокап
  • Маҥнай сиккиэр тыал түстэ, онтон күүһүрэн мастар лабааларын хамсатан эйэҥэлэттэ.
    Л. Попов
Өссө холобурдар (1)
  • Сиккиэр тыал мутукча сыттаах, Сэбирдэх сирилэс тыастаах.
    Баал Хабырыыс

Силлиэ тыал көр силлиэ

  • Халыҥ хаар суугунуур, Хатааһын чуҥкунуур, Силлиэ тыал сиксиллэр, Сирэйгэ сипсиллэр.
    П. Ойуунускай
  • Күөх нуолур хатыҥҥа силлиэ тыал түспэтэ, Көй элбэх сэбирдэх ол тыалтан күүрбэтэ. Эллэй. Силлиэ тыал ааспыта. Сир-дойду сытыйан, Силбиккэ баттатан турбута.
    Күннүк Уурастыырап

Сири куурдар тыал

чалбах уутун көтүтэн бадарааны куурдар тыал (ыам ыйын ортото түһэр).

Ветер, сушащий землю.

  • Сири куурдар тыал түһэн абыраата.

Хаар хараардар тыал

Хаары уулларар тыал (муус устар бүтүүтэ түһэр).

Ветер, сгоняющий снег (в конце апреля).

  • Хаар хараардар тыал быйыл эрдэлээбит.

Хахсаат тыал

сааскы тымныы тыал.

Холодный весенний ветер.

  • Халыҥ көмнөх үллүктэрин Хахсаат тыалбыт хастыы ыһан, Хара тыабыт мастара, Хампа күөхтээх хаарыан сайын Хаһан кэлэр диэбиттии, Хамсыы-тыаһыы иэрийдилэр.
    Күннүк Уурастыырап
  • Хатыҥ тохтор, үрэллэр Сэбирдэҕин кытары Хахсаат тыалга үүрдэрэн Кэпсиир кэриэс тылларын.
    П. Тобуруокап
Өссө холобурдар (1)
  • Ср. тат. давыл, каракалп. дауыл ʽбуряʼ, коми төв, удмурт. төл ʽветерʼ

«Т» буукуба