ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

быс

туохтуур

Нууччалыы отрезать; резать, порезать

English to cut

Ис хоһооно · 14

1 туохтуур #

Туох эмэ биилээҕинэн, сытыынан (быһаҕынан, сүгэнэн о. д. а.) охсон, кыһан тугу эмэ кыра чаастарга, өлүүскэлэргэ араар эбэтэр бааһырт, кэрчий

Нууччалыы Отрезать; резать, порезать (чем-л. острым)

  • Быаны быс. Быһаҕынан быстым. Тарбаҕын быста. Атырдьах уктаабытым уонна эмиэ да күөрт күөртээбитим, сүгэ уга быспытым.
    М. Доҕордуурап
  • Эгэ сибэккини быһа тардыа дуо? Суох! “Барахсаттар үчүгэйдэрэ бэрт, үүннүннэр!” - диэн буолар
    С. Васильев

2 туохтуур #

Үүнэн турар бурдугу сиэрпэнэн, бурдук быһар массыынанан хомуйан түүтэхтээ

Нууччалыы Жать (хлебные злаки)

  • Сэлиэһинэйи быс. Бурдугу быһан бүтэрдибит.
  • [Сэмэн:] Ынаҕы түргэнник да ыыра, бурдугу элбэҕи да быһара.
    А. Софронов
  • Бурдук буһан, холкуостар хомуур үлэтин күргүөмүгэр киирэн тураллар, онно-манна паара аттар бурдук быһар массыынаны соһо сылдьаллар.
    Күндэ
Өссө холобурдар (1)
  • Бурдук быһар, от охсор, Тымныы күөлгэ балыктыыр Күндү-үтүө доҕоттор, Сарсын үлэ ыҥыртыыр
    П. Тулааһынап

3 туохтуур #

Таҥаһы тигэргэ анаан анал киэбинэн кырый

Нууччалыы Кроить по мерке одежду для пошива

  • Уурумньулаах таҥастарын ороото, Мааны таҥастарын бааралаата, Киэргэл симэхтэрин кэккэлэттэ. Быһыыччыт бастыҥа быспыт Былаачыйаларыттан быыбардаан ылла.
    Өксөкүлээх Өлөксөй
  • Даайыс кумааҕынан бэрт наадалааҕар эрэ, холобур, этэрбэс уллуҥун киэбин быһарга кэмчилээн туттар буолта.
    Н. Заболоцкай
  • [Саарыны] Балбаара быһыытын быста, Кэтириискэ тиктэрдилэр, Ыстапааһа ытырда. Саха нар. ыр. II

4 туохтуур #

Кырган кэбис, суох оҥор, өлөр-өһөр, эс

Нууччалыы Уничтожать; лишать жизни

  • Сэбиэт былааһын быһаары, Өстөөх күүстэр турдулар; Фашист тыынын тыыннаары Өргөс-үҥүү туттулар.
    Күннүк Уурастыырап
  • [Көстөкүүн:] Суон Дьөгүөр, дьон билэринэн, кыра-дьадаҥы дьону улаханнык быспыт, быһа да олорор киһи.
    Күндэ
  • Уҥуох күлүн, ноһуому Уоҕурдаары ыспыппыт, Сиэччи үөнү, сыыс Суортаан, эмтээн быспыппыт
    Күн Дьирибинэ

5 туохтуур #

Туохха эмэ (хол., маска, тааска, металга о. д. а.) тугу эмэ (суругу, ойууну о. д. а.) оҥон оҥор

Нууччалыы Делать посредством резьбы, вырезать (письмена, орнамент на металле, дереве и т. п.)

  • Тиийэн били Чүөчээски хатыҥҥа дьөлө быспыт икки буукубатыттан хараҕа иҥнэ түспүтэ.
    Суорун Омоллоон
  • Федор Федорович таба муоһуттан быһан оҥостубут хамсатын айаҕыттан ылар
    Н. Якутскай

6 туохтуур #

Ханнык эмэ сири (алааһы, толоону, үрэҕи, тыаны о. д. а.) туораа, аас

Нууччалыы Проходить или проехать через алас, долину, лес

  • Тайҕаны быстым. Тыаны быһан, чараҥҥа таҕыстым. Сэттэ көстөөх сири быһан, Марханы буллубут.
  • Онон-манан толооннору быһан туоруубут.
    Н. Неустроев
  • Сатыы хаамсан, Сиһи быһан, Үрэххэ өҥөйдүлэр
    Дьуон Дьаҥылы

7 туохтуур #

Суолунан көҥүл сылдьар кыаҕы биэримэ, суолунан сылдьыһыыны боп, хаай

Нууччалыы Перерезать, преградить дорогу

  • Ити кэмҥэ өстөөх чугуйар суолун биһиги чаастарбыт ойоҕоһуттан бүлүмүөт уотунан быспыттара.
    М. Доҕордуурап
  • Бандьыыттар Сулҕаччыттан Аммалыыр суолу хас да сиринэн быспыттара.
    П. Филиппов
  • Уйбаан күн сырдыга баарыгар, Оҕуруот, хотон, дьиэ ааныгар, Түннүк аайы тымтыгынан Кэлэр кэриим суолун быһан Кириэс анньан кэчигирэтэр
    Дьуон Дьаҥылы

8 туохтуур #

Тугу эмэ (хол., сыһыаны, кэпсэтиини о. д. а.) тохтот, уурат

Нууччалыы Прекратить, прекращать какие-л. отношения, беседу и т. п

  • Эрдэттэн онон кыыс быспыта Эргэлиин ситимнээх быаларын.
    Күннүк Уурастыырап
  • [Барахсаанап:] Ол буолан баран, эн биһикки, саатар, көннөрү доҕордоһорбутун быһыма.
    С. Ефремов
  • "Чэ, чэ, кылгастык кэпсээ!" - диэн тойон быһан кэбистэ
    Эрилик Эристиин

9 туохтуур #

эмп. Ыарыыттан көмүскээн эбэтэр ыарыыны мөлтөтөөрү киһи этигэр-хааныгар вакцинаны киллэр

Нууччалыы Делать прививку от какой-л. болезни

  • Куортан быһыы быс.
  • Оччоҕо Хабырыыс биэстээх этэ. Кини илиитин быстарымаары хотон иһигэр түспүтэ
    Эрилик Эристиин

10 туохтуур #

хаарты. Оонньооччуларга хаартыны түҥэт, таһаар

Нууччалыы Распределять, раздавать игрокам карты. [Күөх Көппө:] Кэбис, бырыылаабаппын, куруускалыах. [Дьөгүөр:] Баҕар, буоллун даҕаны, Бастаан мин быһыым

  • "Мин остуос [хаарты оонньуутун көрүҥэ] быһабын! Туруоруҥ!" - хаһыытаата Дьэллик. “
    ХС

11 туохтуур #

Баран, айаннаан иһэр тэтими мөлтөт эбэтэр олох тохтоон хаал (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар)

Нууччалыы Снизить темп шага, езды или вообще остановиться (обычно в отриц. ф., оборотах)

  • Тогойкин сэлиитин быһан, хааман көрдө.
    Амма Аччыгыйа
  • Ааҕааччы Тиэхээҥҥэ кэллибит... Кутталлаах суолунан барбатах, Дьэ били сур ата бэрт эбит - Уон көскө сэлиитин быспатах.
    Эрилик Эристиин
  • Кинилэр хаһан да сылайбаттар, хаһан да тохтооботтор, айаннарын биирдэ да быспаттар. Н. Тарабукин (тылб.)

12 туохтуур #

Ууну ходуһаҕа халытаары, үрэх сүнньүн быһыт тутан бүөлээ

Нууччалыы Строить плотину (преимущественно с целью орошения лугов)

  • Эһиги Суола үрэҕи быһарга турунаҥҥыт, үтүө кэскиллээх дьыаланы төрүттээтигит.
    Амма Аччыгыйа
  • Сураҕа, бу сүүрбэ сыллааҕыта биһиги холкуос үрэҕи быһан үөскэппит күөлэ
    Суорун Омоллоон
  • Туу угаары, кыараҕас үрэх сүнньүн талаҕынан хатыйан балыгы аһарбат күрүө оҥорон бүөлээ. Θ Сделать заездку для ловли рыб. Аҕата үрэҕи быһан үппүт илимнэрин соҕотоҕун бүөмнээн көрөр санаалаах күөлгэ киирдэ. “
    ХС

13 этии #

Нууччалыы Зажиточная, богатая (о жизни)

Этиилэр

Бытыгын быһа үктүөр диэри көр бытык

Одуу быһар - кими, тугу эмэ сэмэлээн, элэктээн, күлүү-элэк гынан саҥарар.

Осуждать, насмехаться над кем-чем-л.

  • [Кыргыттар] Сайбаҕар таҥастааҕы Сахатыта санаатылар Оноолоох соннооҕу Одуу быстылар.
    Өксөкүлээх Өлөксөй
  • Тиһигин быспакка - тохтобула суох, быыстала суох, ситимин быспакка. Непрерывно, непрестанно. Тыындалыыр суол сыһыыны ортотунан хайа тыыран ааһар, онон аттаах, сатыы дьон тиһигин быспакка сылдьаллар.
    Д. Таас
Өссө холобурдар (1)
  • Тыынын быс - кими эмэ өлөрөн кэбис. Лишать жизни кого-л. Ф. Охлопков элбэх фашист тыынын быспыта. Хайа быспыт аҥаара - тэҥ аҥаара. Половина. Өлүөнэ илин эҥээригэр эбэтэр Дьокуускайга ат сүүрүүтэ буоллаҕына, республика хайа быспыт аҥаара онно ханньары тартарар. “Кыым”

14 этии #

Нууччалыы Вот-вот отелится (напр., через день, о корове)

  • Кирсин быспыт - төрүүрэ олох чугаһаабыт (ынах туһунан) Лүүчэ “Күннэйэ” кирсин быспыт. Арааһа, эмээхсин сарсыарданан көрдөрдөҕүнэ да көҥүлэ буолсу.
    В. Яковлев
  • Ситимин быспат - тохтобула суох буолар. Θ Непрерывный, непрекращающийся. Синицын этэрээтэ уһун кыһыны быһа ситимин быспат уот охсуһууга сылдьыбыта.
    А. Сыромятникова
  • Сүһүөх быһарынан мээрэй кээмэйэ - тобугун сүһүөҕүнэн. Θ По коленному суставу (как мера). Сүүрүк аты Сүһүөх быһарынан Сүөгэй тураҥнаах дойду. П. Ойуунускай

«Б» буукуба