Перевод с якутского
иэн
аат тыл
Нууччалыы площадь
English area
Ис хоһооно · 8
1 аат тыл #
Нууччалыы площадь
English area
төгүрүмтэ иэнэ площадь кругаarea of a circle
2 аат тыл #
Сис тоноҕоһун икки өттө; киһи сиһин сороҕо: биилтэн хоҥхочох уҥуоҕар диэри
Нууччалыы Продольная середина спины; нижняя часть спины: от поясницы до крестца. [Симэхсин эмээхсин] иҥнэн умса баран түһэн, атаҕа чороҥолоон, этэрбэһин быата иэнин таһыйан саллырҕата, күрдьэҕэ мүччү ыстанан сэлэ ортотугар түстэ
Кымньыы тыаһа биир кэм кууһурҕас буолла. Чүөчээски иэнэ начаас үлүгэр сиикэй эт буолан таҕыста.
Суорун ОмоллоонУолаттар оҕустары кытта хаххата суох сиргэ ардах анныгар олордулар, иэннэригэр тымныы уу, тыймыыт курдук, сүүрдэ Бэс Дьарааһын Кыыл, сүөһү сиһин уҥуоҕун тулата. Θ Хребтовая часть тела животного. Сүөһү иэнин иҥиирэ. ПЭК СЯЯ. Тыһы хахай кыылым Тыыллар иэнин иҥиирин Тыыра баттаан ылан, Иирэр илбис иҥиэрчэлэммит, Идэмэрдээх илбистэммит [муос саа]
П. Ойуунускай
3 этии #
Нууччалыы Наказать розгами, плетью кого-л., спустить шкуру с кого-л. [Ыстапаан:] Бу дьон ортотугар иэҥҥин хастыы иликпинэ, ыл ити эриҥ атаҕар үҥэн көрдөс, ол кэннэ барыах!
Этиилэр
Иэнин тарт көр иэнин хастаа
Иэҥҥин тарда иликпинэ этэ тарт! Н. Неустроев Нохоо-оо, моһуораҕын көннөрүм, иэҥҥин тардыам ээт!
Эмиэ үүтү булкуйда ээ, быһыыта!
холумтантан тымтыгы эһэ охсон ылан өрө уунна.
Хаан Дьаргыстай Ытык Кыйбырдааны иэнин тардан кууһуннарбытынан, барда. ХИА КОВО
Иэнин тириитин сүл (уһул) көр иэнин хастаа
Ыстаапка илдьэн иэниҥ тириитин сүллэххэ, буруйгун этиэҥ. Эрилик Эристиин Иэнин тириитин устан туран билиннэриллиэ, мэлдьэһэн, ол-бу буолума. Эрилик Эристиин
Иэнин хастаа
ээҕин этитэр, иннин ылар, кэһэйэр гына таһый А.
Софронов. Ыстараабын төлөөмөөрү ити киэбирэр, баран хатыһынан иэнин хастаабыт киһи баар ини.
КүндэЧыпчахайынан иэнин харса суох хастаабытынан барар. Эвен фольк.
Иэн иҥиирин курдук эрис
араа-бараа тардыалас, киирис.
Состязаться в чем-л. почти наравне; оказывать достойное и упорное, равное по силе сопротивление кому-л..
Эйигин кытта иэн иҥиирин курдук эрийсэр, мас хайдыбытын курдук туруулаһар оҕо көстүбүт. Н. Неустроев
Иэнэ (иэнин иҥиирэ) кэдэҥниир (тымныйталыыр)
бүтэйдии дьиксинэр, саллар; тугу эмэ гыныан куттанар.
Опасаться, бояться кого-чего-л., передергиваться (от страха); не решаться на что-л.
Тиийбитэ уола хайыы-үйэҕэ хамсаабат буолбут этэ. Манна эрэ Гоша ханнык куттал суоһаабытын билбитэ, иэнэ кэдэҥнээбитэ. Далан Тойон киһи иэнэ кэдэҥнии-кэдэҥнии ойуун таҥаһын уокка симтэ. ХС
Өссө холобурдар (6)
Микиитэ оһох чанчыгар кинигэ ааҕа олорон иэнэ тымныйталыы түһэр, хотуурдаах киһи уҥуоҕа кэлэн далайан эрэрэ буолаарай диэххэ айылаах, оһох кэннинээҕи хараҥа диэки хайыһан көрөн баран бэттэх сыҕарыс гынар. Амма Аччыгыйа Биир дьахтар тоҕо эрэ күрүө тоһоҕотун ылан тайахтанна. Тээллэриис иэнэ тымныйталаата, атахха биллэрээри, кэннин хайыста. И. Гоголев Тас (таас) иэнинэн барда (тиэрэ таһылла түстэ) – тиэрэ баран, көхсүнэн түстэ. Упасть, растянуться навзничь. Тэбээри, охсоору гыммытым, муус чэҥҥэ таба тирэммэккэ, тас иэмминэн лас гына тиэрэ таһылла түстүм.
П. Ойуунускай[Эһэ] икки кэлин атаҕынан кыайан туттубакка, тутуурун [оҕотун] кытта бэйэтэ эмиэ тас иэнинэн барда. Н. Заболоцкай Микиитэ кэлэн киниэхэ кэтиллэ биэрдэ да таас иэнинэн барда. Амма Аччыгыйа Абырҕалтан иҥнэн таас иэнинэн барбыт. Н. Босиков
Хаарты иэҥҥинэн таралый (оҕун) көр тас (таас) иэнинэн барда
Аны, иҥнэн охторуҥ, дубук хардыылаан аҥхалаакка түһэриҥ, халты тэбинэн хаарты иэҥҥинэн таралыйарыҥ – ити барыта лааҥкы ортотунан икки-үс тайах барчалаан иһэрин курдук тыас-уус буолуохтааҕа эбээт. Р. Кулаковскай Оҕонньору үтүрүйэн кэбиспиттэрэ, хаарты иэнинэн охтон түстэ. А. Сыромятникова
Өссө холобурдар (1)
Ср. др. -тюрк. эгин ‘плечо’
4 аат тыл #
Туох эмэ кэтитэ, тайаан сытар киэҥэ, киэлитэ
Нууччалыы Ширина, широта чего-л
Бу таҥас иэнэ төһөнүй? Саас кэлэн, хара тыа көҕөрбүт, киэҥ толоон устатын тухары иэнэ биллибэт күөх дьэрэкээн солко таҥаһы тиирэ тардан кэбиспит курдук буолбут. Н. Неустроев Төрөөбүт Ийэ дойдубут иэнэ кэтит, арҕаһа үрдүк, баайа-быйаҥа дэлэгэй, айылҕата кэрэ да буолар эбит.
Суорун Омоллоон
Өссө холобурдар (1)
Тумул хайа оройуттан алыы киэҥ иэнэ уонна ыраах нэлэйэ тэлгэнэр ньуурдара даҕаны олус бэркэ көстөр Л. Попов
5 аат тыл #
Туох эмэ (хол., уу, сир) ньуура
Нууччалыы Поверхность (воды, равнины и т. п.)
Уу иэнэ килэччи тоҥон кытааппыт курдук. Амма Аччыгыйа Уонна соччо өр бу орто дойду иэнин бааһыртым диэн санаммакка олоробун. Софр. Данилов. Киэҥ өрүс мэндээркэй, ол гынан баран хамсыы долгуйа устар иэнин одуулууллар М. Попов
6 аат тыл #
Туох эмэ (хол., туттар сэп) кэтит, хаптаҕай өттө
Нууччалыы Плоская, широкая часть чего-л. (напр., косы, кинжала и т. п.)
Сааскы сандал маҥан күнүм Саабылаан батас иэнин курдук Сардаҥара ойон тахсар.
П. ОйуунускайИти кэнниттэн "буускап" хотуур сырдык иэнэ күн уотугар биирдэ-иккитэ килбэс гынан ылла. Н. Заболоцкай Туруору хара сыыр анныгар хойдубукка дылы бөлүөҕэн көстөр бороххой ууга үрүҥ балык өрөҕөтө, кынчаал иэнин курдук, кылбас гынаат, сүтэн хаалар Л. Попов
7 аат тыл #
Туох эмэ сыалга анаан туттуллар дэхси, хаптаҕай сир, миэстэ
Нууччалыы Площадь, участок земли (или место в помещении), отведенный под определенную цель
Сад учаастагын устата аҕыс уон алта миэтэрэ, оттон туората отут тоҕус миэтэрэ. Ити учаастак периметрин уонна иэнин булуҥ. ВНЯ М 4 кылаас. Үлэ саҕаламмыта биэс күнүн устатыгар таҥастаныахтаах иэн түөрт-биэс бырыһыаныгар эрэ сиик саптарыыта ыытыллыыта аһара аҕыйах. "Кыым". Куораттарга уонна оробуочай бөһүөлэктэргэ түөрт уон аҕыс мөлүйүөн кыбадыраатынай миэтэрэттэн ордук олорор иэн туһаҕа киллэрилиннэ Ленин с
8 аат тыл #
Киһи хараҕын далыгар баппат киэҥ сир, куйаар
Нууччалыы Обширное пространство; простор
Атынан, табанан айаннаан, Арыт уунан устан, Салгынынан даҕаны көтөн, Сатыы эмиэ сылдьан, Сылаас астан араҕан, Сылбай ууну быраҕан, Сибиир киэҥ иэнин кэрийдибит. С. Зверев Таптыыбын Ийэ дойдум киэҥ иэнин, Таптыыбын Эриэккэс кэрэ сибэккитин. Кини Бухатыыр норуотун, Кини Бу эдэр ыччатын! С. Васильев Төрөөбүт кыраайгыт киэҥ иэнин Эһиги [былыттар] өҥсүтэр сыаллааххыт, Сынньана түспэккэ ол иһин, Үчүгэй эһиги аналгыт. И. Гоголев
Өссө холобурдар (1)
Тюрк. ен