Перевод с якутского
киэҥ
даҕааһын
Нууччалыы широкий
English wide
Ис хоһооно · 9
1 даҕааһын #
даҕ
Киэҥ халлаан. Тайҕа муҥура суох киэҥ, биһигини ким таба хаамыай? Амма Аччыгыйа О, эбэм -- чуумпуга көстөр киэҥ нэлэмэн кэтит ньуура дьиктитин, кэрэтин эбитин!
Суорун Омоллоон
Өссө холобурдар (3)
Маһа-ото суох киэҥ нэлэмэн истиэпкэ күүстээх тыал түһэн, хаары ытыйан туох да көстүбэт НТГ СУоС Туоратынан кэтит, кыараҕаһа суох. Θ Широкий, не узкий (о дороге, улице). Киэҥ суол. Киэҥ уулусса устун өрө сырсан, ытыалыы-ытыалыы саа уотунан сырдаан олорор сиргэ чугаһаан кэллилэр Эрилик Эристиин
2 даҕааһын #
Кэтит иэннээх, ыраахха диэри тэнийэн, тайаан сытар, нэлэмэн
Нууччалыы Обширный, просторный, широкий
3 даҕааһын #
Ыга туппат, холку, улахан (таҥнар таҥас, атах таҥаһын туһунан)
Нууччалыы Свободный, просторный, (об одежде, обуви)
Киэҥ ырбаахы. Бу бинсээк саннынан киэҥ. Сыгынньах атаҕар киэҥ баҕайы эргэ бачыыҥканы анньыммыт Даайа саллырҕаччы сүүрэн кэллэ. Софр. Данилов. Бурхалей ыга тутан сордообут бэргэһэтин киэҥ бэргэһэҕэ атастаһан кэбиһиэн санаата. Эрилик Эристиин Уһун, киэҥ хара халтаҥ сонун түүрэ тардыммытын тохтоон көннөрүннэ П. Филиппов
4 даҕааһын #
Элбэх дьону хабар, маассабай; сир аайы тарҕаммыт
Нууччалыы Охватывающий многих, массовый; распространенный повсеместно, среди многих
Нэһилиэнньэ киэҥ араҥата. [Вера:] Сарсын киэҥ актыыбы кытта бырабылыанньа мунньаҕын ыҥырарга дьаһал биэрдэ. С. Ефремов [Тааттатааҕы тыйаатыр] норуокка сөҥөн сыппыт -- талааннары таба тайанан -- киэҥ маассаҕа таһаарбыта. АҮ. [Амма Аччыгыйын] поэмата уонна хоһоонноро нууччалыы тылбаастара ааҕааччы киэҥ эйгэтигэр тиийэ иликтэр ХС
Өссө холобурдар (3)
Элбэх, күүстээх, күүрээннээх, далааһыннаах (хол., үлэ, куоталаһыы). Θ Широкий, с размахом (о работе). Оо, дьэ, холкуос үлэтэ киэҥ үлэ буолар.
КүндэБиригээдэлэр икки ардыларыгар куоталаһыы улам киэҥ далааһыны ылан истэ. М. Доҕордуурап Оройуон бөһүөлэктэригэр, нэһилиэктэригэр киэҥ далааһыннаах тутуу ыытыллар ПДН ККС
5 даҕааһын #
Араас эгэлгэлээх; татыма, тутаҕа суох, муҥура суох
Нууччалыы Разнообразный, неограниченный, обширный (о знаниях)
Таабырын таайтарыытын да, таайыытын даҕаны тиэмэтэ бэрт киэҥ. Саха фольк Оҕонньоттор ууну сомоҕолуур Уһун, киэҥ кэпсээннээхтэр. С. Данилов Төһөнөн киэҥ, дириҥ билиилэнэр даҕаны, наукаҕа соччонон элбэҕи ситиһиэхтээх
Н. Лугинов
6 даҕааһын #
Үтүө майгылаах, үтүө санаалаах, дьэллэм
Нууччалыы Великодушный, щедрый
Хата, баар курдуга - Орто аан дойдуга Улахан дууһалаах, киэҥ киһи олорбут махтала. Күннүк Уурастыырап [Мойот убайа] хайдахтаах киэҥ дууһалаах киһиний?! Т. Сметанин Холку, намыын, ыгыма суох. Θ Спокойный, сдержанный, терпеливый. Салайар киһи киэҥ, холку буолуохтаах. Оттон эн ыгылыйбыккын М. Доҕордуурап
7 даҕааһын #
Холку, намыын, дуорайан иһиллэр (куолас туһунан)
Нууччалыы Открытый, громкий, раскатистый (о голосе). [Дьиэрэҥ] Айматар-долгутар киэҥ куоластаах
Анна Егорова киэҥ, холку куолаһынан доллоһутан, синньигэстик эйээрдэр Лев Поповтуун -- толорууларын биэрэллэр. Софр. Данилов. Билигин даҕаны кини кулгааҕар -- Ньургун Боотур көҥүл, киэҥ куолаһынан ыллаан доллоһутара баарга дылы. Г. Угаров Тюрк. киҥ, кэҥ
8 этии #
Этиилэр
Киэҥ көҕүстээх көр көҕүс II
[Настааччыйа] киэҥ көҕүстээх, уһун санаалаах этэ. Күннүк Уурастыырап Дьэ көрүҥ, талбыт киһигит төһө көрсүө, төһө киэҥ көҕүстээх эбитий.
Суорун Омоллоон
Өссө холобурдар (4)
Сороҕор мөдөөт, сиэрэ суох холку, киэҥ көҕүстээх дьон охсуһууга ордук чорбойооччулар. С. Никифоров көхсө кыараата көр көҕүс II. Киһи буолан баран, Ким киэҥ көхсө кыараабатай?!! Ыксыыр күннээх буоллаххына, ыҥыран көрөөхтөөр...
П. ОйуунускайБиһиги киэҥ көҕүс кыараабыт дьоно турабыт. Эрилик Эристиин Тугу да булан эппэккэ, өйө-санаата тууйуллан, киэҥ көхсө кыараан хараҕыттан уу халыс гынан тахсыбытын билиминэ хаалла. С. Никифоров
Киэҥ хоннохтоох көр хоннох
Доҕотторо кинини "ыраас суоллаах, киэҥ хоннохтоох" дииллэрэ. С. Никифоров Н. Г. Золотарев-Якутскай - киэҥ хоннохтоох суруйааччы. Д. Васильева
9 этии #
Этиилэр
Киэҥ аһаҕас дорҕоон көр дорҕоон
Ордук кичэйэн илин уонна кэлин, киэҥ уонна кыараҕас аһаҕас дорҕооннору үөрэнээччилэр билэллэрин ситиһиэххэ. ПНЕ СТ. Киэҥ аһаҕас дорҕооннору этэргэ айах киэҥник атар. ПНЕ СТ