ДьөгүөрСахалыы тылдьыт

Перевод с якутского

тоҥ

туохтуур, даҕааһын, аат тыл

Нууччалыы коченеть от холода, мёрзнуть, зябнуть

English to freeze

Ис хоһооно · 16
I

1 туохтуур #

Наһаа тымныы буолан, көһүйэн хаал, бөҕүөр

Нууччалыы Коченеть от холода, мёрзнуть, зябнуть

  • Утаакы гыммата, дэлби тириппит оҕо тоҥон уһуктан кэллэ.
    Суорун Омоллоон
  • Сайын от үлэтигэр буһарбыт, Кыһын ынах уулатан тоҥорбут.
    С. Данилов
  • Кырынаас тоҥон өлөрө кэлэн, утуктаан нуурайан барбыт
    Саха фольк

2 туохтуур #

Тымныыттан бөһүй, муус буол

Нууччалыы Превращаться в лёд, замерзать, застывать

3 туохтуур #

Оттуллубакка тымный

Нууччалыы Вымерзать без отопления

  • Төлөпүөн өрө тырылыы түстэ. "Оройкуом уопсайа тоҥон эрэр, хачыгаар суох", – диэтилэр
    ХС

4 этии #

Этиилэр

Эргэ тыытын туһунан эттэххэ

ол эмиэ суола тоҥмут этэ.

  • Н. Заболоцкай

5 этии #

Этиилэр

Дөйүөрэ тоҥ көр дөйүөр

  • Күөллэр дөйүөрэ тоҥнулар.

Көппөх тоҥор ыйа көр көппөх

  • Көппөх тоҥор ыйыгар отон амтаннанар.

Силиитигэр тиийэ тоҥно көр силии

  • Бу кинилэр, эдэр дьон, уҥуохтарын силиитигэр тиийэ ыбылы тоҥнулар дии. Софр. Данилов. Ср. др. -тюрк. тоҥ ʻзамерзатьʼ, тат. туҥу, уйг. тоҥмак ʻмерзнутьʼ
II

6 даҕааһын #

Ириэнэҕэ суох, ирбэтэх

Нууччалыы Мёрзлый, мороженый

  • Үчүгэй да этэ, сэгэрдэр, Тыаттан киирэр тоҥ чохоон.
    П. Тобуруокап
  • Күн киириитэ Тоҥ чалбахха толбон түспүт.
    С. Данилов
  • Тымныыны тулуйан кэлбиккин Тоҥ буору тоҕута силэйэн
    И. Артамонов
Өссө холобурдар (1)
  • Төһөҕө даҕаны, тымныыга тоҥу, куйааска итиини аһыыр куолу
    И. Федосеев

7 даҕааһын #

Сылыйа илик, тымныы

Нууччалыы Плохо отапливаемый, холодный, прохладный

8 даҕааһын #

Сахалыы билбэт, саха быһыытыгар-майгытыгар үөрэнэ илик

Нууччалыы Не владеющий якутским языком, не знающий якутских обычаев, уклада жизни. [Күлүк Өлөксөй:] Тоҥ күтүр эбит

  • "Ээ, тоҥ киһи кэлбит буоллаҕа диэбитим, хата, сахалыы бэрт үчүгэйдик билэр эбиккин дуу!" – Мэтээллээх киһи үөрбүтэ.
    Н. Якутскай
  • "Ыстапааһа, эһиэхэ биэлсэр аҕаллым. Эдэркээн баҕайы нуучча уола. Тоҥ", – диэтэ Дьаакып
    Айталын
  • Маһы тоҥҥо төбө өттүттэн саҕалаан хайыталлара. АЭ
    ӨӨКК

9 даҕааһын #

ан да сынтайбат, өһүллүбэт хабараан күүстээх

Нууччалыы Очень сильный, мощный. [Борохуот аал] Тоҥ күөнүнэн Дохсун сүүрүгү Тоҕо анньан, Тохтообокко дьулугурайда

  • Борохуот тоҥ күөнүнэн сүүрүгү өрө үтүрүйэн дьулурутан иһэр эбит
    Амма Аччыгыйа
  • Тоҥтон уурайбыттарыгар Логлойо хончоҕор миискэни Ньургун Николаевич иннигэр аҕалан уурар.
    Г. Угаров
  • Саатар биирдэ эмэ тоҥ кыһан аҕалбат буоллахтара.
    ХС
Өссө холобурдар (1)
  • Таһыттан тоҥно уонна быарда киллэр. А. Кривошапкина (тылб.)

10 даҕааһын #

Эйэҕэһэ суох, үтүөнү санаабат

Нууччалыы Недоброжелательный, холодный

  • Таня тоҥ харахтара күн уотугар чаҕылыһан, хайдах эрэ сүтэн ыллылар.
    Н. Заболоцкай
  • Таптаабат тоҥ кымньыы тылларыҥ Кыйдаата дьолум уот чыычааҕын. Айталын. Сопхуос парткомун сэкирэтээрэ чыҥха атын, дьоҥҥо тоҥ сыһыаннаах салайааччы
    ХС

11 аат тыл #

Тымныы, ирбэтэх туох эмэ

Нууччалыы Что-л. замороженное, холодное

12 даҕааһын #

Дьыл тымныы кэмэ, кыһын

Нууччалыы Холодное время года, зима

  • көр ирбэт тоҥ. Үс тилик-малык уолаттар Буору хаһан бурҕайаллар, Тоҥҥо тиийэн хойгуо чыҥыргыыр.
    П. Тобуруокап
  • Баҕар, тоҥ баар буолан, сибэккилээхпит буолуо.
    С. Тарасов
  • Томороон силискинэн тоҥугар тиийэ Тирэммитиҥ баҕас кытаанаҕын! Баал Хабырыыс

13 аат тыл #

түөлбэ. Тоҥнуу сиэнэр балык (хол., бил, туут, хатыыс, чыыр, уомул)

Нууччалыы Сырая рыба, некоторые сорта которой употребляют в пищу в мороженом виде, строгая длинными ломтями, строганина

14 этии #

Нууччалыы Неприветливый, высокомерный, гордый человек

Этиилэр

Тоҥ иҥиирдээх көр иҥиир

  • "Тоҥ иҥиирдээх дьон таһыахтара", – Ньаҕай бүтэн сүгэтин төҥүргэскэ саайда.
    Ф. Постников
  • Бэрэссэдээтэлиҥ эйиэхэ, тоҥ иҥиирдээх киһиэхэ, анаан-минээн хотуур ыыппыта. "Чолбон". Тоҥ иҥиирдээхтэр хапсаҕайдаһан халбарытыстылар. "Кыым".

Тоҥ киһи

тоҥкуруун майгылаах, улаатымсык киһи Таах даҕаны тот аччыктыах, доруобай ынчыктыах айыланан, тоҥ киһи.

  • Э. Соколов.

Тоҥ күөс быстыҥа

1) көр быстыҥа. Тоҥ күөс быстыҥынан эргиллиэм; 2) олус өр, олус уһуннук.

Битый час (о потраченном на что-л. времени).

  • [Тайҕа оҕонньор кэрэх тиити] тоҥ күөс быстыҥа кэрпитин кэннэ, дьэ хаачыгыраата.
    И. Гоголев
  • Уордаахап дьоҕойон тоҥ күөс быстыҥа көһүтэр. Софр. Данилов.

Тоҥ маһы тосту тардар

күүстээх-уохтаах, доруобай (киһи).

Здоровый, сильный, в расцвете сил.

  • Бу күөгэйэр күннэригэр сылдьар, тоҥ маһы тосту тардар дьон, кыбыстыах иһин, сүүс биэстии үлэ күннээхтэр!
    В. Протодьяконов
  • Киһи күлүөх, бачча тоҥ маһы тосту тардар доруобай киһи кэтэһэн хороллон олоруом үһү дуо? "Кыым". Тоҥ нуучча кэпс. – сахалыы олох билбэт, өйдөөбөт нуучча киһитэ. Русский, совершенно не владеющий якутским языком (букв. мороженый русский). Оҕо хаһан да харахтаан көрбөтөх тоҥ нууччатыгар сыстыбыт.
    Суорун Омоллоон
Өссө холобурдар (2)
  • Икки тоҥ нуучча лоһугураһан киирбиттэрин кулуба ойоҕо -- сонургуу көрдө.
    Болот Боотур
  • Тоҥ нуучча оҕолоро хата уу сахалыы саҥарар буолбуттара.
    ХС

Тоҥор-ириэнэҕэр тиий (тириэрт) көр ириэнэх

  • [Витя] сонургуу санаабытын сиһилии ыйыталаспакка, тоҥор-ириэнэҕэр тириэрпэккэ хаалбат.
    Н. Заболоцкай
  • Киргиэлэй да тоҥор-ириэнэҕэр тиийэн баран тэйиэх киһи, холкуос мунньаҕын тэрийээри иһэр буолан, боломуочунайдыын ааһарга тиэтэйдилэр.
    Д. Таас
Өссө холобурдар (2)
  • Тоҥ суолун тордоо, ир (ириэнэх) суолун ирдээ көр ир II. Тоҥ суолун тордуур күнүм, Ир суолун ирдиир күнүм Күөн түөспэр Күөйдэҕэ буолуо.
    П. Ойуунускай
  • Аата биллибэт алдьархайы Тоҥ суолун тордооҥҥут, Ириэнэх суолун ирдээҥҥит Тибии буолан тибилийиҥ.
    С. Зверев

Тоҥтон толлубат көр ириэнэх

  • Кини тоҥтон толлубат Уоттаах төлөн сүрэхтээх. И. Эртюков

15 этии #

Нууччалыы Чистое серебро

Этиилэр

Ирбэт тоҥ көр ир I

  • Киэҥ Өлүөнэ хотун Ирбэт тоҥ буорун Илгэнэн тыыннаан, Эн күнүҥ тыгар.
    Күннүк Уурастыырап
  • Билигин хайыы-сах ирбэт тоҥ уорҕалаах Сахам сирин үрдүнэн көтөн истэхпит буолуо.
    Н. Лугинов
Өссө холобурдар (1)
  • Хайа боруодаларын үгүс сыллаах ирбэт тоҥ араҥалара олус бөҕө уонна ууну аһарбат.
    САИ ССРС ФГ

Сылгы тоҥ быара көр сылгы

  • Саха биир таптаан сиир аһылыгынан сылгы тоҥ быара буолар. Дьиэ к.

Тоҥ балык көр балык

  • Манна эт, арыы, тоҥ балык булууһу толору симиллэн сытара.
    Н. Якутскай
  • Таһырдьаттан титирээн киирээт, тоҥ балыгы сиэ, итии чэйдэ ис – тоҥмутуҥ, сылааҥ тута ааһар.
    Н. Габышев

Тоҥ көмүс

туох да булкааһа суох ыраас үрүҥ көмүс Тоҥ көмүһү уулларан куппуттуу, үллэр үс үөһэ, үрүлүйэ тохтон, көҥүлүнэн сүүрүгүрэн түһэр эбээт Өлүөнэ өрүһүм.

  • Суорун Омоллоон.

Тоҥ күөрчэх

кыра гына тоҥоруллубут, тоҥнуу сиэнэр күөрчэх.

Мороженые, взбитые мутовкой сливки, замороженный кёрчэх.

  • Киниэхэ доҕотторо, биир эмэ аймаҕа итии ас, отон, тоҥ күөрчэх аҕалаллара.
    Н. Габышев
  • М. Н. Артамонова маастардаах биригээдэ оҥорбут кымыһа, суората, тоҥ күөрчэҕэ үрдүк бааллары ыллылар. "Кыым".

Тоҥ күүс

туруору күүс, быччыҥ күүһэ.

Физическая, мышечная сила.

  • Мас хайытыыта омос көрдөххө олус судургу, аҥаардас тоҥ күүһү эрэйэр үлэ курдук.
    АЭ ӨӨКК

Тоҥ омурҕан

тоҥ күөс быстыҥа 2 диэн курдук (көр быстыҥа).

  • Тоҥ омурҕан тухары туран тахсыаххын баҕардыаҥ?
    И. Данилов
  • Биир тоҥ омурҕан сыппыппыт кэннэ, таһааран устуруойдаттылар.
    В. Яковлев

Тоҥ үүт

иһиккэ кутан тоҥоруллубут үүт.

Молоко, замороженное в посуде.

  • Ийэм тоҥ үүт ыыппыт.
  • Кыра-кыралаан мас көтөрө, балык, тоҥ үүт эмиэ булулунна.
    И. Никифоров
Өссө холобурдар (1)
  • Сүүс киилэлээх тоҥ үүтү Чочур Мырааҥҥа ирбэт тоҥҥо харайыахтара. "Кыым".

Тоҥ хаһаа

син биир таһырдьа курдук олус тымныы.

Холодно как на улице.

  • Киирээт, тумнаста сыстым, оптуобуспут иһэ тоҥ хаһаа эбит. "Кыым". Дьиэлэрэ тоҥ хаһаа буолбут.
    Р. Кулаковскай

Тоҥ эт

тоҥнуу сиэнэр сылгы, убаһа этэ.

Конина, жеребятина, употребляемые в сыром и замороженном виде.

  • Тоҥ эти харса суох сиэтэ.
    П. Ойуунускай
  • Ср. др. -тюрк. тоҥ, тат. туҥ, уйг. тоҥ ʻмёрзлыйʼ
III

16 #

тыаһы үт. т. Көҥдөй туохха эмэ охсуллан дуорааннанан иһиллэр тыас

Нууччалыы Подражание звуку, возникающему от удара по резонирующему полому предмету

  • Барабааны тоҥ-тоҥ оҕустулар.
  • Удаҕан дүҥүрүн "тоҥ-тоҥ-тоҥ" тоҥсуйда. ПЭК СЯ
    Я. Ср
  • др. -тюрк. тоҥ ʻгрохотʼ, туркм. тоҥк ʻзвукоподражание ружейному выстрелу или глухому ударуʼ

«Т» буукуба